Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Sách:

 

Thi pháp Thơ Hồ Chí Minh*

Hồ Sĩ Vịnh | Thứ Tư, 12/04/2017 10:38 GMT +7

Chất thép chưa nói lên toàn bộ tuyên ngôn nghệ thuật cách mạng của Người. Trong thơ của Người có chất thép và chất trữ tình, có anh hùng ca và chất liệu đời thường

Bản sắc dân tộc trong thơ Hồ Chí Minh.

Trong thơ Hồ Chí Minh, bản sắc dân tộc được thể hiện minh bạch và thấm đượm trong hệ thống thi pháp của Người, mà một trong những đặc trưng đó là tinh thần yêu thiên nhiên lai láng. Tôi có làm một cuộc khảo sát nhỏ ở một tập thơ Hồ Chí Minh (Xuất bản năm 1975), trong số 84 bài thơ thì có hơn nửa nói về thiên nhiên. Cảm hứng khi đứng trước thiên nhiên của Người bắt nguồn từ triết lý phương Đông: thiên, địa, nhân. Con người sống, hành động, phát triển không thể không gắn bó với thiên nhiên. Suốt đời Người theo đuổi một triết lý sống cao thượng, không màng danh lợi của cải vật chất, sống gần gũi với thiên nhiên, lấy thiên nhiên làm cảm hứng sáng tạo. Trong thơ Người có mặt nhiều cảnh đẹp của thiện nhiên Việt Nam: Pác Bó hùng vĩ, cảnh rừng Việt Bắc, đêm đi thuyền trên sông Đáy, v.v…; có trăng nhòm cửa sổ, có chim rừng vào cửa đậu, có cảnh chơi trăng, có mặt trời đỏ và nhành hoa mai, v.v… Ngay cả một hòn đá, trước mắt Người cũng trở nên sinh động, Người liền nghĩ ngay tới sức mạnh của dân tộc: Hòn đá to/ Hòn đá nặng/ Nhiều người nhắc/ Nhắc lên đặng/ Biết đồng sức/ Biết đồng lòng/ Việc gì khó/ Cũng làm xong.

Nhân bàn chuyện tình yêu thiên nhiên, một biểu hiện bản sắc dân tộc, tôi nghĩ ngay tới bài thơ Cảm tưởng đọc Thiên gia thi của Bác Hồ có 4 câu;

Thơ xưa thường chuộng thiên nhiên đẹp/ Mây, gió, trăng, hoa, tuyết, núi, sông;/ Nay ở trong thơ nên có thép,/ Nhà thơ cũng phải biết xung phong.

Bài thơ dễ hiểu, nhưng có mấy chỗ cần nói cho rõ hơn, để tránh sự ngộ nhận. Chuộng thiên nhiên đẹp không phải không cần thiết, nhưng chỉ có cảnh đẹp thôi, không đủ. Nhà thơ cách mạng, nhà thơ dân tộc còn có tính chiến đấu chất thép, một phẩm chất của văn học cách mạng. Bác dùng chữ nên, đó là lời khuyên, nhưng là lời khuyên chân lý bởi vì trong nghệ thuật, điều kiêng nhất là sự áp đặt, sự cưỡng bức dễ phương hại đến tài năng và cá tính sáng tạo. Chất thép chưa nói lên toàn bộ tuyên ngôn nghệ thuật cách mạng của Người. Trong thơ của Người có chất thép và chất trữ tình, có anh hùng ca và chất liệu đời thường: cảnh người vợ đi thăm chồng; người bạn tù thổi sáo; cô em xóm núi xay ngô tối; nửa đêm, nghe tiếng khóc chồng; gia quyến người bị bắt lính và hàng chục cảnh đời, số phận khác nhau dưới chế độ cũ ở Việt Nam cũng như ở Trung Quốc.

Một số đặc điểm thơ - văn trào phúng của Bác Hồ

Văn, thơ trào phúng là sở trường của danh nhân văn hóa Hồ Chí Minh. Trào là cười, chế giễu, phúng là dùng để cảm hóa. Đây là thể loại văn chương mang tính phê phán, đả kích, răn đe kẻ thù, những kẻ vong bản, vong quốc; giễu cợt, chê bai mọi thói hư tật xấu. Tư tưởng, tâm thế, vị thế của tác giả thường đứng cao hơn đối tượng đả kích, châm biếm. Văn phong trào phúng của Hồ Chí Minh có lẽ chịu ảnh hưởng ít nhiều truyền thống hài kịch của Aristophane, chất liệu dân gian trong hài kịch của Moliére, phong cách ngụ ngôn của Fontaine, đồng thời thừa hưởng truyền thống hài hước, nhạo báng, tự trào trong thơ của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Tú Xương và nhiều chất liệu dân gian Việt Nam. Nhưng đằng sau tiếng cười trào lộng kia là cả một tấm lòng bao dung, thấm đẫm âm hưởng trữ tình. Cảm hứng tự trào trữ tình người đọc tìm thấy nhiều nhất trong Nhật ký trong tù nhờ những biện pháp vừa phác (chân chất), vừa xảo (điêu luyện), vừa thủ tượng (lấy cái cụ thể để miêu tả cái trừu tượng), vừa đàm huyền (dùng cái trìu tượng để đàm luận, giải thích cái cụ thể). Thơ Bác dù được viết bằng chữ Hán hay chữ Việt, thơ chúc tụng hay thơ về thiên nhiên thường là ngắn. Ngắn có cái lợi là dễ đọc, dễ thuộc, lại có sức truyền bá. Khi Bác nói “Đoản thi tối hảo phá” (Thơ ngắn có sức truyền cảm lớn) là ý muốn thơ mình đến với người đọc rộng rãi, dù họ có trình độ học vấn khác nhau, ở bất cứ hoàn cảnh nào.

------------------------------------

* Trích trong sách "THƠ TỪ CUỘC ĐỜI

                             THƠ ĐẾN MỌI NGƯỜI

(Hợp tuyển tiểu luận, phê bình về thơ 1963 - 2013) của Hồ Sĩ Vịnh do NXB Dân Trí xuất bản

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}