Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Thơ tụng ca hay dở thế nào?

Vũ Bình Lục | Thứ Sáu, 05/03/2021 21:39 GMT +7

Thân Nhân Trung (1418-1499) quê làng Yên Ninh, huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Ninh. Thân Nhân Trung đỗ Tiến sĩ năm Quang Thuận thứ 10 (1469), đời vua Lê Thánh Tông, làm quan đến chức ĐÔNG CÁC ĐẠI HỌC SĨ, LỄ BỘ THƯỢNG THƯ.

Ở chức Thượng thư bộ Lễ, Thân Nhân Trung được giao viết bài văn bia đặt ở VĂN MIẾU, trong đó có câu: "Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước đi lên, nguyên khí thấp thì thế nước đi xuống". Thân Nhân Trung đương thời là Phó Soái của Tao đàn Nhị thập bát tú, cùng Đỗ Nhuận (quê Sóc Sơn Hà Nội) và cả Thái Thuận (quê Thuận Thành, Bắc Ninh) nữa.
Ông có mấy bài thơ họa thơ vua. Lúc đầu, tôi ghét loại thơ này lắm. Nhưng tìm hiểu kỹ thì thấy sự thật không hoàn toàn như vậy. Cũng có nhiều bài hay. "Văn nô" mà tư tưởng "không nô"! Kính mời quý cụ đọc tý cho vui!

Tác giả bài viết Vũ Bình Lục.


Phiên âm:
PHỤNG HỌA NGỰ CHẾ
“SỬU DẦN NHỊ TUẾ BÁCH CỐC PHONG ĐĂNG
HIỆP VU CA VỊNH”
(Hồng Đức nhị thập ngũ niên phụng ngự bình:”Tễ cảnh tiên minh chi tượng, duật vân phiếu diểu chi tình”)
Cách thiên thánh đức diệu toàn năng,
Hiệp ứng hưu trung bách cốc đăng.
Động chiếu nghiên xi kim tác giám,
Lạc văn dược thạch mộc tòng thằng.
Cửu trù khắc tự di luân đốc,
Thứ tích hàm hi sự nghiệp hoằng.
Trị hiệu dũ long tâm dũ thận,
Ưu dân cần chính nhật căng căng.
Dịch nghĩa:
VÂNG HỌA BÀI THƠ NGỰ CHẾ
“HAI NĂM SỬU DẦN, TRĂM GIỐNG LÚA ĐƯỢC MÙA,
LÀM THƠ PHỔ VÀO CA VỊNH”
(Năm Hồng Đức thứ 25 (1494) vâng ngự bình (lời bình của nhà vua) “Có cảnh tượng tươi sáng, trong vắt, vẻ quấn quýt mây lành”)
Đức thánh hoàng cảm thấu đến trời, thực là bậc toàn năng mầu nhiệm,
Ứng hiện điềm lành, trăm giống lúa đều được mùa.
(Ngài) đã soi tỏ tốt xấu, như thể dùng vàng làm gương,
Vui vẻ nghe lời can gián, như chịu dùng thuốc đắng, như gỗ theo dây mực.
Chín trù trật tự, đạo thường được vun đắp,
Các việc hưng thịnh, sự nghiệp được mở rộng.
Hiệu quả trị bình càng thịnh, tâm nhà vua càng trở nên cẩn trọng,
Hàng ngày (ngài) vẫn nơm nớp chăm lo cho dân, (không ngừng) gắng gỏi việc chính trị.
Dịch thơ
Thánh hoàng đức lớn thấu trời,
Điềm lành linh ứng, như lời cầu xin.
Soi tốt xấu, biết mà tin,
Vui nghe can gián, như tìm thuốc hay.
Đắp vun đạo lớn thường ngày,
Mở mang sự nghiệp, dựng xây thái bình.
Nước hưng thịnh, giữ tâm mình,
Chăm dân cần mẫn, trị bình gắng lo.
(VŨ BÌNH LỤC dịch)
Như đầu đề bài thơ đã nói rõ ràng, rằng đây là bài thơ của tác giả, văn thần Thân Nhân Trung vâng họa bài thơ ngự chế của vua Lê Thánh Tông. Bài thơ ấy có tên là “Hai năm Sửu, Dần trăm gống lúa được mùa, làm thơ phổ vào ca vịnh”. Sửu, tức năm Quý Sửu (1493) và năm Dần, tức năm Giáp Dần (1494). Hai năm này được mùa liên tiếp. Vua Lê Tánh Tông vui mừng viết QUỲNH UYỂN CỬU CA, chùm thơ gồm 9 bài thơ: Bách cốc phong đăng hiệp vu ca vịnh, Quân đạo, Thần tiết, Minh lương, Anh hiền, Kỳ khí, Thư thảo hý thành, Văn nhân và Mai hoa. Vua cho mời 28 văn thần cùng họp lại, xướng họa, bình phẩm. Đời sau cho rằng, đây chính là cái mốc son, ghi dấu việc thành lập Tao đàn NHỊ THẬP BÁT TÚ. Tập QUỲNH UYỂN CỬU CA, gồm thơ “xướng” của Lê Thánh Tông và những bài thơ “họa” của các văn thần, chính là sản phẩm tiêu biểu của Hội Tao Đàn thứ 2 của nước ta, sau THI XÃ BÍCH ĐỘNG, ở đời nhà Trần, Tao Đàn đầu tiên, do Văn Huệ Vương Trần Quang Triều (cháu nội Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn) sáng lập ở chùa Quỳnh Lâm, huyện Đông Triều (nay là thị xã Đông Triều), tỉnh Quảng Ninh vậy!
Bài thơ ca ngợi công đức của vua Lê Thánh Tông trong việc chăm lo xây dựng quốc kế dân sinh, chấn hưng đất nước. Công đức ấy, đã cảm thấu tới thần linh, cho nên, liền hai năm Sửu, Dần được mùa liên tiếp, muôn dân no ấm. Đấy là câu chuyện khái quát. Còn như cụ thể hơn, trong công việc làm vua điều hành chính sự, ngài đã:
Soi tỏ điều tốt xấu, như dùng vàng làm gương,
Vui nghe lời can gián như chịu dùng thuốc, như gỗ theo dây mực.
Đấy! Cái người nắm quyền lực cao nhất, “nhất ngôn cửu đỉnh”, một cái bực mình, một cơn tức giận vô cớ, cũng có thể giết chết nhiều sinh mạng như chơi. Nhưng mà ngài đã thực sự cầu thị, biết bình tâm lắng nghe những lời can gián của bề tôi trung thành, biết lắng nghe những lời “trung ngôn nghịch nhĩ”, như chịu dùng thuốc đắng giã tật, như dây mực căng làm chuẩn. Đấy mới là chỗ khả thủ của bậc quân vương. Sách Tả Truyện bên Tàu có câu: “Quý Tôn yêu ta, ấy là gây bệnh vậy! Mạnh Tôn ghét ta, ấy là thuốc chữa bệnh vậy!”. Bởi thế nên:
Chín trù trật tự, đạo thường được vun đắp,
Các việc hưng thịnh, sự nghiệp được mở rộng.
Chín trù, tức “cửu trù”, tức chín đạo lớn trong việc trị thiên hạ, do Cơ Tử điều trần với Chu Vũ Vương, được ghi trong thiên Hồng Phạm, sách KINH THƯ, lại được sắp xếp trật tự. Nhà vua theo được “Cửu Trù”, khiến mọi việc được tốt đẹp, sự nghiệp được mở rộng, đất nước được chấn hưng, thịnh vượng. Đó chính là hệ quả của việc vun trồng đức lớn. Thế nên:
Hiệu quả việc trị bình càng thịnh, tâm nhà vua càng thận trọng,
Hàng ngày nơm nớp chăm lo cho dân, gắng gỏi việc chính trị.
Thơ ca ngợi nhà vua, không chỉ ngợi ca theo kiểu nịnh hót như người đời xưa nay vẫn làm. Bậc văn thần cao minh còn khéo léo nhắc nhở nhà vua, lấy gương tốt của người xưa mà noi theo, cố gắng lắng nghe lời can gián, thực lòng lo lắng trách nhiệm nặng nề, yêu thương muôn dân, gắng gỏi thường xuyên, như người xưa từng “Mỗi bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như thắt, nước mắt đầm đìa” (Trần Quốc Tuấn), mới có thể đạt đến tiêu chí của một ông vua sáng (Minh Quân) vậy!
Than ôi! Thời nào cũng vậy cả thôi. Người cầm quyền, chẳng cứ là ông vua, phải nói hay, làm hay, hoặc giả như nói ít làm nhiều. Nói hay, nhưng làm như mèo mửa, sao lừa được người dân, huống chi lừa được thần thánh? Cái TÂM đã xấu, thì chỉ có thể làm hôn quân bạo chúa mà thôi. Cháu chắt đời sau chỉ chăm chắm vun vén cho lợi ích của riêng mình, của phe nhóm mình, dòng họ mình, mà bất chấp dư luận xã hội, tất chỉ là những kẻ tàn hại đất ước mà thôi!

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}