Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghệ thuật:

 

Tinh hoa âm nhạc Việt hội tụ và tỏa sáng

Phạm Việt Long | Thứ Bảy, 09/07/2016 16:06 GMT +7

Có thể nói “Tinh hoa âm nhạc Việt” là một chương trình ca nhạc có sự phối hợp khéo léo giữa các thể loại âm nhạc dân tộc như Xẩm, Hát văn, Chèo và ca khúc đương đại. Bởi vậy, MC Chiến Thắng rất có lý khi nói rằng tên chương trình, thoạt nghe tưởng là đại ngôn, nhưng thực chất là các nghệ sĩ sẽ đem đến cho khán giả những gì đẹp đẽ vốn được mệnh danh là âm nhạc, thể hiện trong những làn điệu dân ca và ngay cả trong những ca khúc đã trở thành những dấu mốc của âm nhạc Việt Nam.

Mở đầu, chương trình giới thiệu Xẩm - dân ca của những nghệ sĩ đường phố, loại hình âm nhạc đã gắn liền với đời sống của người Việt Nam từ lâu đời, dù ở chợ quê hay ở những bến tầu điện, dù ở hang cùng ngõ hẻm, hay ở những nơi hội làng. Những câu hát Xẩm thực sự không chỉ là sinh kế của những nghệ sĩ nông dân, nó còn chuyên chở tất cả những gì đẹp đẽ nhất trong tâm hồn bình dị của những người Việt Nam. MC Chiến Thắng kể: “Tôi biết đến Nguyễn Quang Long và Mai Tuyết Hoa ở nhiều công trình nghiên cứu về âm nhạc dân gian. Đây là những bạn trẻ đã dành rất nhiều tâm huyết cho việc bảo vệ vốn cổ. Nhưng không ngờ một ngày, tôi được mời đến dự một buổi biểu diễn. Khi ấy, tôi thật sự ngỡ ngàng thấy Quang Long, Mai Tuyết Hoa cùng với Khương Cường và những người bạn, bình thường thì vẫn quần Jean áo thun rất là trẻ trung, vậy mà lúc này, bước lên sân khấu toàn mặc đồ nâu sồng và thực sự các bạn ấy đã gây được ấn tượng rất đẹp đối với tất cả khán thính giả trong buổi biểu diễn đầu tiên của ngày giáp tết”. Đúng như Chiến Thắng nhận xét, ngay tại khán phòng này, giữa cái xô bồ, lai tạp của nhịp sống hiện đại, nhóm Xẩm gồm Quang Long, Mai Tuyết Hoa, Phạm Đình Dũng, Trần Vân Nga vẫn nâu sồng, áo dài hoa bình dị và ngồi xệp trên sàn diễn cất lên những lời tha thiết của dân tộc, những khúc Xẩm tưởng rằng đã bị thất truyền, nhờ nhóm Hà Thành mà tái sinh, góp phần làm cho âm nhạc cổ truyền có tiếng nói trong đời sống âm nhạc đương đại. Một làn điệu Xẩm Thập âm cổ với Ngãi mẹ sinh thành được cất lên hôm nay, có công lớn của Nghệ nhân Hà Thị Cầu, người đã dành nhiều thời gian truyền khẩu cho Mai Tuyết hoa trước khi cụ qua đời. Công lao của mẹ từ khi mang nặng đẻ đau, gánh chịu mọi khó khăn, nhọc nhằn, cho đến khi con khôn lớn thành người, hãy ghi nhớ! Câu Xẩm dân gian ấy, truyền thống uống nước nhớ nguồn ấy vang lên trong một môi trường sống xô bồ của Hà Nội hôm nay, nghe sao mà đắm say, tha thiết, khiến cho không ít trái tim thổn thức. Mai Tuyết Hoa, Quang Long đã lặn lội về tận nơi mà nghệ nhân Hà Thị Cầu sinh sống để được cụ truyền cho những gì tinh túy nhất mà cụ còn giữ lại được của nghề Xẩm.

Hiền Anh, Sao mai toàn quốc dòng thính phòng, thời gian gần đây nổi bật trong đời sống âm nhạc bởi hàng loạt buổi diễn lớn nhỏ cùng nhiều chương trình dàn dựng cho các cơ quan, đoàn thể, bằng những MV nghệ thuật có chất lượng khá cao, bằng tần suất khá dày xuất hiện trên báo chí và trên các chương trình truyền hình, đã tự làm mới mình bằng vốn âm nhạc cổ truyền của dân tộc. Dường như không cưỡng lại được sự hấp dẫn của Xẩm, Hiền Anh đã cậy cục học hát Xẩm từ nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa, và hôm nay cùng nhóm Xẩm Hà thành hát say sưa "Một quan là sáu trăm đồng", một bài Xẩm vui hoạt, nói lên sự tháo vát, chu toàn của người phụ nữ Việt Nam. Không những vậy, Hiền Anh còn phát hiện ra giá trị của những ca khúc mới được sáng tác dựa theo âm hưởng dân gian, chăm bẵm nó và đưa nó lên nhiều sàn diễn, nhiều chương trình truyền hình, mà “Dùng dằng”, thơ Phạm Thế Minh, nhạc Phạm Hồng Sơn là một ví dụ. Trong buổi diễn này, “Dùng dằng”, với chất liệu Xẩm được biến hóa theo thủ pháp âm nhạc hiện đại, đã được Hiền Anh tạo cho một sức sống mạnh mẽ, chinh phục khán giả tới mức có người đã thốt lên “Hay quá! Hay quá! Lâu lắm rồi mới được nghe một bài hát hay thế!”. Phải nói rằng “Dùng dằng” là một thành công của sự sử dụng chất liệu dân ca tạo nên một ca khúc hiện đại. Nhưng chính vì như vậy,”Dùng dằng” đòi hỏi phải có một nghệ sĩ vừa có tấm lòng tha thiết với âm nhạc dân tộc, vừa có kĩ thuật thanh nhạc thuần thục để bộc lộ được sự tinh túy trong hồn Việt, mềm mại xử lý những nốt luyến láy, thang bậc đặc trưng trong âm nhạc ngũ cung, cùng những đoạn phát triển mạnh mẽ, cao vút của âm nhạc hiện đại. Hiền Anh chính là người được chọn cho “Dùng dằng” và cô đã cho thấy mình là một nghệ sĩ có đủ phẩm cách như vậy. Hiền Anh bộc bạch: “Trong Xẩm có rất nhiều điều răn dạy mà các cụ truyền lại cho con cháu đời đời mai sau. Hiền Anh muốn đưa Xẩm đến gần với công chúng hôm nay để nói với thế hệ trước là thế hệ sau không bao giờ quên những tinh hoa văn hóa mà ông cha ta đã để lại”. Được MC nổi tiếng là “chua ngoa” trong giới MC Việt vặn hỏi: “Nhưng với một ca sĩ hát Opera như Hiền Anh thì hát Xẩm chắc là khó lắm”, Hiền Anh chân thành trả lời: “Thực ra, rất là khó. Vì hát Xẩm khác với những gì mà em đã được học. Nó rất là đời. Như chị Mai Tuyết Hoa dạy là em hát phải như nói, có khi như quát người ta. Ở nhà, em phải tập quát mãi mới được…” Điểm đặc biệt nữa trong khi biểu diễn “Dùng dằng” là phần nhạc dẫn không phải là những khúc nhạc thông thường mà là một câu hát Xẩm do nghệ sĩ Quang Long thể hiện.

Với ”Xa khơi” của Nguyễn Tài Tuệ, Hiền Anh cũng thể hiện được bản lĩnh nghệ thuật khi diễn tả tài tình những nét tinh tế của lời ca, điệu nhạc qua những nốt luyến láy, chuyển giọng, lên cao trào… khắc họa sống động hình tượng người phụ nữ kiên cường trong cuộc đấu tranh giành thống nhất đất nước, dám kề vai cùng người đàn ông vượt mênh mông sóng xô để tới bến bờ chiến thắng. Rồi, với ”Mưa rơi” của Trần Hoàn, “Câu thương, câu đợi, câu chờ” của Ngọc Thịnh… Hiền Anh đã hát với cả nhiệt huyết và kỹ thuật, có sức chinh phục khán giả. Các nghệ sĩ Khương Cường, Quang Long, Thành Trung với các bài Xẩm ”Ba bậc”, ”Chân quê”, “Dứa dại không gai” và các ca khúc “Em ở nơi đâu”,”Tấm áo mẹ vá năm xưa”"Tình ca mùa xuân" góp phần làm cho không gian âm nhạc được rộng mở, phong phú và hấp dẫn hơn.

Trong chương trình, vị khách mời dặc biệt - nhạc sĩ Giáng Son - xuất hiện đem đến sân khấu sự trẻ trung cùng với dáng vẻ bác học của một nghệ sĩ được đào tạo bài bản và sớm được tiếp xúc với âm nhạc dân tộc. Chị cho biết, gia đình là dân Chèo, cho nên chị đã yêu Chèo từ sớm và có ước muốn trở thành diễn viên Chèo. MC Chiến Thắng nói đùa rằng điển hình của nhan sắc Việt trong tâm hồn Giáng Son thủa ấy là nhân vật Thị Mầu! Giáng Son thừa nhận, tình yêu bốc lửa của nhân vật Thị Mầu, một nữ nông dân dám lần mò vào tận chùa tìm kiếm tình yêu, đã khiến chị say mê. Thế nhưng, chị được gia đình cho đi theo cây đàn Piano! Để rồi, khi vào đời, chị trở thành nhạc sĩ sáng tác những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, trong đó có sự pha trộn nhuần nhuyễn giữa âm nhạc bác học và âm nhạc dân gian. Trong chương trình này, Giáng Son “tự biên tự diễn” – vừa đàn vừa hát bài hát nổi tiếng do chính mình sáng tác ”Giấc mơ trưa”. Bài hát này được cả những khán giả trẻ và những khán giả cao tuổi ưa thích, bởi nó có giai điệu trong sáng, tươi trẻ, lại man mác chất dân ca Bắc bộ, giống như cánh cò bay lả bay la trên một cánh đồng thanh bình của làng quê Việt.

Gây bất ngờ trong chương trình ca nhạc này, là Vân Nga, cô cán bộ của ngành Thuế có lòng say mệ nghệ thuật ca hát. Quê ở Bắc Ninh, nơi mà người dân thường được trời ban một giọng hát tự nhiên đã mượt mà, lại lấy chồng Thái Bình, nơi có những làn điệu chèo đặc sắc, Vân Nga học tân nhạc và cả Chèo, Xẩm. Trong buổi biểu diễn này, hai bản Chèo cổ "Luyện năm cung" và Xẩm “Quê choa” do Vân Nga trình diễn đều có sắc thái đặc biệt, quen quen, lạ lạ. Quen, bởi đó là những làn điệu của dân gian vốn rất gần gũi với đời sống người Việt. Lạ, bởi cách biểu hiện của Vân Nga cho thấy cô nắm khá vững kĩ thuật thanh nhạc và lại rất thấu hiểu nội dung của những ca từ mà mình truyền tải, bằng chất giọng khá dày và vang. Xẩm “Quê choa” là bài hát khó, bởi có nhiều sắc thái, nội dung sâu sắc thể hiện qua lời lẽ mộc mạc, giản dị, gần gũi với cuộc sống tâm hồn của người xứ Thanh, có khi hùng hồn cuộn chảy như dòng sông Mã, sông Chu, có lúc lại chua ngoa như lời người kẻ chợ. Bài ”Quê choa” nằm trong Album TÔI YÊU THANH HÓA do nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa thể hiện, nay được Vân Nga tiếp bước sau hai ngày học tập, tuy có chỗ ngập ngừng, quên lời, nhưng Vân Nga đã đủ bản lĩnh để lướt qua chỗ yếu, thể hiện đúng sắc thái bài ca, lúc hát tỉnh khô, tưng tửng, lúc lại đằm thắm, tha thiết, và cuối cùng nhấn giọng với nét chua ngoa, đáo để để kết thúc bài ca: “Tha hồ bỗ bã tào lao/Riêng gai nhọn chớ đụng vào quê choa”.

Ban Tổ chức để dành tới cuối chương trình, khi trời đã về khuya, mới dâng hiến khán giả một tiết mục độc đáo, đó là màn hát múa “Chầu đệ nhị” và “Cô bé suối ngang” hai giá do nghệ sĩ Thục Hiền cùng nhóm hát Hữu Du, Văn Tuấn, Phạm Đình Dũng trình diễn. MC Chiến Thắng thú nhận: “Chúng tôi dân công giáo và không biết một chút gì về hầu đồng” nên mời Nguyễn Quang Long giới thiệu thay. Hầu đồng, hát văn là đặc sản văn hóa dân gian của dân tộc, một thời bị cấm đoán, tưởng đã tàn lụi theo năm tháng, nay được phục hồi, cho thấy sức sống kiên cường của văn hóa dân gian Việt. Hát văn – Hầu đồng gắn với sinh hoạt tín ngưỡng của dân Việt, có nghệ thuật múa hát sống động lạ kỳ. Giai điệu, lời ca ma mị, tiết tấu dồn dập với hàng loạt nhịp ngoại (đảo phách), người múa múa cả bằng tay chân, mắt miệng, thân hình uyển chuyển, Thục Hiền đưa khán giả lạc vào một mê cung của tâm linh, ngỡ như không thể tìm thấy đường ra.

Chương trình khép lại, gợi nhiều nghĩ suy. Âm nhạc truyền thống của chúng ta quả là một kho báu, ai biết khai thác thì sẽ tự làm giàu được cho mình- không giới hạn. Nghệ sĩ sáng tác biết dựa vào vốn cổ, sẽ có thể tạo nên những tác phẩm vừa đậm đà hồn dân tộc, vừa hiện đại, được công chúng yêu mến. Nghệ sĩ biểu diễn, nếu thấm được tinh hoa âm nhạc cổ truyền, nắm được những kỹ thuật cơ bản của nó, khi trình diễn những tác phẩm hiện đại, sẽ làm cho tác phẩm gần gũi hơn với cộng đồng. Tuy nhiên, dù có sự kết hợp nhuần nhuyễn thế nào, thì mỗi loại hình âm nhạc vẫn có đặc trưng của nó, không thể trộn lẫn vào nhau. Chính vì thế, mỗi nghệ sĩ phải chọn cho mình một loại hình âm nhạc thích hợp để mà theo đuổi. Mai Tuyết Hoa, Quang Long, Khương Cường phải gắn với Xẩm. Thục Hiền phải gắn với Hát văn - Hầu đồng. Còn Hiền Anh lại trở về đúng với hình ảnh người ca sĩ hát những bài hát bán cổ điển, những bài hát chính thống cách mạng. Cho dù có học, có tham gia biểu diễn đôi tiết mục Xẩm, nhưng mục đích của Hiền Anh không phải là nhằm trở thành một nghệ nhân Xẩm, mà là để hiểu rõ, nắm vững một số kỹ thuật hát Xẩm rồi vận dụng vào xử lý những ca khúc được sáng tác dựa trên chất liệu dân ca, trong đó có Xẩm. Đi lên hiện đại từ hồn dân tộc là như vậy.

Tin rằng, từ tình yêu tha thiết với nghề, với vốn nghệ thuật cổ truyền của dân tộc, các nghệ sĩ Xẩm Hà Thành và Hiền Anh, Vân Nga sẽ vững bước trên con đường nghệ thuật, ngày càng chiếm được nhiều tình cảm, sự ủng hộ của công chúng.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}