Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Sự kiện:

 

Tọa đàm “Nhà văn, nhà viết kịch Thanh Hương, cuộc đời và sự nghiệp”: Nhà viết kịch giàu bản lĩnh

Vũ Gia Hà (Tổng thuật) | Thứ Bảy, 19/08/2017 21:18 GMT +7

Sáng nay (ngày 19/8/2017), Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam phối hợp cùng Hội nhà văn Việt Nam đã tổ chức buổi Tọa đàm "Nhà văn, nhà viết kịch Thanh Hương, cuộc đời và sự nghiệp" tại trụ sở Hội Nhà văn (số 9, Nguyễn Đình Chiểu, Phường Nguyễn Du, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội). Qua đó để thấy được những cống hiến to lớn của nữ sĩ Thanh Hương cho đất nước và cho văn học nghệ thuật.

Nhà viết kịch giàu bản lĩnh

Nhà văn, nhà viết kịch Thanh Hương sinh ra tại làng Đồng Thái, xã Diễn Hòa, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An. Bà từng là Đại biểu Quốc hội Việt Nam Khóa IX (1992-1997) và Khóa X (1997-2002), Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội.

Bên cạnh một con người chính khách đã có những đóng góp đáng kể, bà còn được biết đến nhiều là một nhà văn, nhà viết kịch có tiếng. Bằng những tác phẩm lên án, phê phán, đả kích những thói hư tật xấu, đến việc ca ngợi cái đẹp, nhân văn, nghệ sĩ Thanh Hương đã được nhiều đồng nghiệp và người đọc mến trọng.

Với những cống hiến không mệt mỏi cho văn học nghệ thuật, nghệ sĩ Thanh Hương đã nhận được Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật; Giải thưởng Văn học Đài tiếng nói Việt Nam; Giải thưởng kịch bản Văn học Bộ Văn hóa Thông tin và Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam; Giải thưởng Văn học công nhân; Giải thưởng kịch bản Văn học Hội nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam năm 1990, 2004, 2009; Giải thưởng Văn học nghệ thuật năm 2006 Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam…

Buổi tọa đàm đã làm nổi bật được con người chính khách và con người ngệ sĩ Thanh Hương. Báo cáo đề dẫn của Giáo sư Hoàng Chương – Tổng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc Việt Nam, nêu bật: Sinh trên miền địa linh nhân kiệt, miền đất Xô Viết Nghệ Tĩnh lẫy lừng truyền thống Cách mạng cùng quê với Chủ tịch Hồ Chí Minh và những anh hùng hào kiệt, nữ sĩ Thanh Hương được hun đúc tinh hoa văn hiến xứ Nghệ từ tuổi ấu thơ. Lớn lên chị lại được tôi luyện trong khói lửa chiến tranh để trở thành một phụ nữ có tài năng, đầy bản lĩnh đầy nghị lực để đi vào cuộc sống vô cùng gian nan vất vả, luôn luôn phải vượt qua những thử thách cam go…

Nữ sĩ Thanh Hương sống cùng công nhân xây dựng ở thủy điện Sông Đà, đã thâm nhập sâu trong vùng mỏ Quảng Ninh, đã vượt qua sóng trên đại dương và nguy hiểm hơn hết là đã sống với những cô gái TNXP dũng cảm ở cổng trời trên đỉnh chót vót Trường Sơn trong mưa bom bão đạn, cái chết luônt  cận kề.

Từ thực tế nóng bỏng ấy, nữ văn sĩ Thanh Hương đã viết ra những tác phẩm chân thực sinh động như Ngôi sao ban ngày, Vàng, Đời giấc mộng, có sức lôi cuốn người xem. Gần 30 vở kịch với đủ mọi mặt đề tài trong cuộc sống chiến đấu chống Mỹ và xây dựng CNXH hầu hết đều được diễn trên sâu khấu từ kịch nói, chèo, cải lương, trên Đài phát thanh và trên vô tuyến truyền hình.

Kịch Thanh Hương viết cách đây hơn 30 năm, nhưng giá trị hiện thực gần như hôm nay, bởi tính tư tưởng của kịch Thanh Hương vẫn thống nhất với tư tưởng của Đảng trong xây dựng con người mới và chống tư tưởng quan liêu, tham nhũng.

Là người nắm vững luật pháp với cương vị phó Phó chủ nhiệm, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, với cương vị này, chị Thanh Hương đã góp phần đắc lực trong các vấn đề chính sách chế độ của ngành văn hóa văn nghệ Việt Nam.  Những việc làm của chị cho thấy một nhà văn, một đại biểu Quốc hội có trình độ, có bản lĩnh, có trách nhiệm trước nhân dân, không ngần ngại phê phán, chỉ trích những khuyết điểm, những yếu kém và tiêu cực của một số tư lệnh ngành.

Trong bài phát biểu của bà Hoàng Thị Hoa – Phó chủ nhiệm, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, nêu rõ: Cuộc đời và sự nghiệp của nhà văn, nhà viết kịch Thanh Hương quả thật không dễ. Bà Hoa đã điểm lại một số nét trong giai đoạn nữ sĩ Thanh Hương công tác tại Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, trên cương vị là Phó chủ nhiệm Ủy ban văn hóa giáo dục thanh thiếu niên nhi đồng của Quốc hội Khóa IX và khóa X.

Quốc hội Việt Nam Khóa IX (1992-1997) và Khóa X (1997-2002) hoạt động trong bối cảnh đất nước ta đang bước vào thời kỳ phát triển mới, thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Nhiệm vụ đặt ra cho Quốc hội phải ban hành các đạo luật và pháp lệnh để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý cho việc giải quyết các vấn đề đòi hỏi của cuộc sống và công cuộc phát triển đất nước, đảm bảo tính đồng bộ, hợp hiến, hợp pháp.

Trong bối cảnh đó, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội với số lượng Ủy viên Thường trực rất khiêm tốn (5 đồng chí ở Khóa IX, 4 đồng chí ở Khóa X), nhưng tập thể Thường trực Ủy ban đã bám sát chức năng, nhiệm vụ được Quốc hội giao, đã hoàn thành tốt nhiệm vụ và có nhiều đóng góp quan trọng cho đất nước trong các lĩnh vực do Ủy ban phụ trách.

Nhìn lại những thành tựu đóng góp của Ủy ban chúng tôi thật sự tự hào, trong đó có sự đóng góp tích cực của nghệ sỹ Thanh Hương, trên cương vị là Phó Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, phụ trách lĩnh vực văn hóa là rất lớn.

Nghệ sỹ Thanh Hương mang tính cách cương trực, thẳng thắn của người con xứ Nghệ, cái sắc sảo, chặt chẽ của người làm công tác quản lý và sự hào hoa tinh tế của một người nghệ sỹ, dường như tất cả những tố chất đó đã hòa quyện và giúp bà tỏa sáng đầy bản lĩnh, trí tuệ trên nghị trường Quốc hội.

Trong hai nhiệm kỳ, trên cương vị là Phó chủ nhiệm Ủy ban, bà đã cùng tập thể thường trực thẩm tra thành công nhiều dự án luật, pháp lệnh liên quan đến lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thông tin, thể thao, được Quốc hội đánh giá cao, đã thực sự tạo ra chuyển biến một cách mạnh mẽ trong xã hội.

Trong vai trò Đại biểu Quốc hội, bà đã ghi dấu ấn của mình trong lòng cử tri cả nước bằng những phát biểu sâu sắc, tâm huyết, góp sức chung cùng các Đại biểu Quốc hội thông qua những quyết sách lớn của đất nước.

Trong những bài phát biểu, bà đều quan tâm đến nâng cao đời sống của nhân dân vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, xa, hải đảo… quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa của dân tộc, đến chế độ, chính sách, đến anh em văn nghệ sỹ…

Qua hai khóa là Đại biểu Quốc hội, gắn bó với ủy ban trên cương vị Phó chủ nhiệm, bà đã tạo được dấu ấn cho riêng mình trên diễn đàn Quốc hội, những đóng góp của bà được Quốc hội ghi nhận, tôn vinh. Là một nhà văn, một nhà viết kịch, một chính khách, trên cương vị nào bà cũng lao động nghiêm túc, tâm huyết, và để lại những thành quả đáng trân trọng.

Nhà thơ Hữu Thỉnh - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đánh giá nghệ sĩ Thanh Hương là kịch tác gia nổi tiếng. Bà suốt đời chọn con đường văn hóa để làm giàu văn hóa dân tộc. Bà là người đầy nghị lực, đảm nhiệm và làm tốt nhiều chức vụ quan trọng của đất nước. Bà là tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam trong văn học nghệ thuật. Chúng ta phải làm rõ hơn những cống hiến của bà trong ba lĩnh vực: văn học, sân khấu, hoạt động chính trị. Tác phẩm của bà thấm nhuần tính nhân văn. Còn nhà thơ Trần Đăng Khoa – Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam khẳng định, buổi tọa đàm là cách để chúng ta chiêm ngưỡng lại những thành tựu của bà.

Nhà văn - nhạc sĩ Phạm Việt Long với tham luận đã “đi sát” nữ sĩ Thanh Hương ở con người chính khách và nhà viết kịch. Ở vai trò nào, Thanh Hương cũng nêu cao tinh thần trách nhiệm, thẳng thắn, nhiều khi quyết liệt, và bao trùm là tinh thần xây dựng, mong muốn cuộc sống được tốt đẹp hơn. Ở vai trò là nhà chính khác, bà hết lòng vì văn hóa dân tộc. Bà đã góp phần xây dựng nhiều Luật về văn hóa, thông tin, như Luật Di sản, Luật Báo chí (sửa đổi)…

Bà đã dành nhiều thời gian để tìm gặp Thủ tướng và các đồng chí lãnh đạo Đảng, nhà nước… không phải nhằm đòi đòi hỏi quyền lợi gì cho mình, mà là thuyết phục lãnh đạo tăng thêm ngân sách, ban hành các chế độ chính sách khuyến khích văn học nghệ thuật phát triển.

Nhà văn Phạm Việt Long đánh giá bà là một nhà viết kịch giàu bản lĩnh. Với gần 30 kịch bản sân khấu đã được dàn dựng, công diễn, 9 cuốn sách kịch bản và chuyên luận đã được xuất bản, bà thể hiện là một cây bút sung sức, tài năng. Các vở kịch của Thanh Hương chủ yếu phản ánh cuộc sống đương thời, với những nhân vật là người lao động, cán bộ quản lý.

Bà đã đi sâu với đời sống nội tâm, mổ xẻ tâm lý nhân vật để thể hiện chúng bằng hành động kịch mạnh mẽ, đa chiều, tạo ra những mâu thuẫn, xung đột, từ đó biểu dương những nhân vật tích cực, một lòng một dạ vì đất nước, và phê phán những nhân vật tiêu cực, cá nhân, vị kỉ.

Thanh Hương đã để lại dấu dấn mạnh mẽ qua những vở kịch như “Vàng”, “Niềm hạnh phúc không tên”, “Khi tình yêu lên tiếng”, “Đời người giấc mộng”, “Đỉnh cao và vực thẳm”, “Mảnh đất hồi sinh”… Trong kịch của bà, nổi bật lên cuộc đấu tranh giữa cái tốt và cái xấu, cái đúng và cái sai, và bao giờ bà cũng dành phần ưu ái cho việc bảo vệ, biểu dương những yếu tố tích cực trong đời sống.

Thanh Hương là nghệ sĩ có khả năng trời phú là nhạy cảm và biết dự báo. Bà sớm cảm nhận được những biến động trong đời sống cá nhân, đời sống xã hội, hướng đi tất yếu của những biến động ấy, đưa ra những lời tiên đoán và cảnh báo. Bà cảnh báo rằng, quyền lực, của cải không làm nên hạnh phúc, và những kẻ vô lương tâm làm mọi việc xấu xa để có quyền lực, của cải, tất yếu sẽ gánh hậu quả tồi tệ. Đời thường, nữ sĩ Thanh Hương là một người phụ nữ can trường.

Hiểu về cuộc đời của Thanh Hương, ta mới hiểu được cặn kẽ những hành động của bà với tư cách Đại biểu Quốc hội, Phó chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, cũng như hiểu hết giá trị của những tác phẩm kịch mà bà cống hiến cho cuộc sống.

Những vấn đề mà Thanh Hương nêu lên trong Quốc hội, những hình tượng và thông điệp của bà trong các vở kịch đều bắt nguồn từ cuộc sống đầy gian truân, khắc nghiệt của nhân dân, trong đó có chị, cho nên nó có giá trị chân thực, thiết thực, nó có tinh thần xây dựng rất cao.

Nhất quán trong con người bà, trong hành xử của bà với tư cách một chính khách, trong các vở kịch, là tinh thần quả cảm đấu tranh với mọi ngang trái của cuộc đời, vượt lên số phận, miệt mài xây dựng để đất nước ta ngày càng đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, nhân dân được hưởng thái bình, hạnh phúc.

Ông Lê Tiến Thọ - Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, đã coi Thanh Hương là “một tác giả xuất sắc của nền sân khấu Việt Nam những năm 60 của thế kỷ XX”. Tác phẩm của bà gửi gắm tình cảm yêu thương, lòng cảm phục với phụ nữ, viết về những mảnh đời bé mọn, cảm thông chia sẻ với những cảnh lam lũ. Văn bà giàu lòng nhân ái, tính nhân văn cao cả, giàu chất thơ.

Với tham luận của mình, nhà văn Hoàng Quốc Hải cho thấy kịch là thể loại văn chương cực khó. Trong nước cũng như trên thế giới, tài năng xuất chúng trong lĩnh vực này chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Nước ta, đội ngũ nhà văn viết kịch không nhiều. Nữ nhà văn viết kịch càng ít. Viết thành công hiếm lắm… Vậy mà Thanh Hương đã viết tới gần 30 vở kịch.

Phạm vi bao quát tác phẩm kịch của bà rất rộng, nhằm đủ các đối tượng trong xã hội, từ công nông đến trí thức, các nhà khoa học… Tính cách hội đủ: sang, hèn, cao thượng, đê tiện, đĩ điếm, nhân ái, tàn bạo, đểu cáng… Khuynh hướng chủ đạo là khuyến thiện, trừng ác, nhân quả nhãn tiền. Mỗi vở kịch của bà thường đem lại nhiều bài học trường đời.

Kịch Thanh Hương có sức sống vượt thời gian

Qua tham luận, GS-TSKH Phan Đăng Nhật đã quan tâm đến tác phẩm “Vàng” của tác giả. Tác giả huy động đến 30 nhân vật, khá đông đảo, tất cả đều người vùng mỏ, trong đó các nhân vật chính đều có cá tính rõ rệt. Chiến là giám đốc mỏ, kỹ sư khai thác, thẳng thắn, chân thành, có năng lực, nhiệt tình, dám chịu trách nhiệm. Chiến với Tổng cục trưởng là một cặp đối lập.

Mộc, kỹ sư chế tạo máy, say sưa công việc quên ăn quên ngủ, hơi lý tưởng… Các nhân vật phần nhiều có cuộc đời éo le, sóng gió, đã tạo nên tính dữ dội của tác phẩm. Tác phẩm cũng cho thấy, kẻ xấu bị trừng trị đích đáng. “Vàng” hấp dẫn vì căng thẳng dữ dội, mà lại rất nhân hậu.

NSUT – Đạo diễn Lê Chức cho rằng, đề tài nữ sĩ Thanh Hương viết đa dạng. Tác giả đắm vào các vấn đề của cuộc sống, trong cuộc đời các Con người Nhân vật vừa có thật và lại cần phải “hư cấu” để “có kịch”, làm nên kịch tính hấp dẫn. Những gì bà đã làm, làm xong cho mình, cho cả chúng ta, đã được định vị giá trị.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thế Khoa cho rằng, nữ sĩ Thanh Hương vừa là nhân chứng vừa là người góp phần tạo nên cái thời mà bây giờ nhớ lại người ta thường gọi là thời hoàng kim của sân khấu Việt Nam. Nếu sân khấu Việt Nam được vinh dự coi là một trong những loại hình nghệ thuật đi đầu, cánh chim báo bão của công cuộc đổi mới thì công lớn thuộc về ba vở kịch, Tôi và chúng ta của Lưu Quang Vũ; Mùa hè ở biển của Xuân Trình; và Vàng của Thanh Hương…

Trong ba vở kịch có tính chất phá xiềng này, Vàng của Thanh Hương là quyết liệt nhất, khi không ngần ngại phanh phui cuộc sống nghèo đói bế tắc kiệt cùng của người công nhân mỏ và kết thúc bằng vụ sập hầm mỏ. Các tác phẩm của bà có sức sống vượt thời gian. Bà là một nữ Đại biểu Quốc hộ tận tụy, xông xáo, sắc sảo, quyết liệt từng gây sóng gió trên 10 năm ở chính trường đất nước thời kỳ đổi mới. Đồng thời, bà là một nhà viết kịch lớn, một niềm tự hào của sấn khấu Việt Nam. Bà đã tạo được sự nghiệp đồ sộ, phong phú hấp dẫn, ít người sánh kịp.

GS.TS Lê Ngọc Canh đã quả quyết cho rằng, nữ sĩ Thanh Hương, có thể nói là quý và hiếm trong đội ngũ nữ văn nghệ sĩ của thời đại đổi mới, của ngành sân khấu Việt Nam. Những kịch bản của Thanh Hương mạnh khỏe, mọc thẳng, đứng giữa bầu trời nghệ thuật sân khấu Việt Nam. Những kịch bản của Thanh Hương đã thể hiện đầy đủ định hướng nghệ thuật, cấu trúc nghệ thuật và mang dấu ấn tư duy sáng tạo của một văn nghệ sĩ, một kịch sĩ tài hoa, một vệt sáng trong đội ngũ tác giả kịch bản sân khấu đương đại.

PGS.TS Trần Trí Trắc thì thấy Thanh Hương luôn thể hiện thái độ rõ ràng, sòng phẳng, kiên quyết và không né tránh những hành vi trì trệ, bê bối, lộn xộn, thoái hóa, biến chất của một số cán bộ cao cấp, các kỹ sư, bác sĩ, công nhân trong tiến trình phát triển xã hội và nồng nhiệt các ngợi, bảo vệ những co người biết hi sinh bản thân cho hạnh phúc của nhân dân, của dân tộc.

Lý tưởng và thái độ đó đã giúp nhà viết kịch Thanh Hương chọn lựa đúng cho mình một phương pháp sáng tác: hiện thực xã hội chủ nghĩa với cảm hứng về cái anh hùng, cái mới cái tiên tiến, cái vượt hoàn cảnh để chiến thắng. Phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa của Thanh Hương không chỉ từ sách vở, lý thuyết, chính trị, mà chủ yếu được sinh ra từ trong thực tiễn đấu tranh của cách mạng Việt Nam.

Kịch Thanh Hương là kịch được viết từ cuộc sống, bằng cuộc sống và vì cuộc sống cách mạng. Ở đó, có những người mẹ, người phụ nữ trung dũng, kiên cường; có những chàng trai, cô gái trẻ tắm nắng, gội mưa, chiến đấu, hy sinh; có những kỹ sư, bác sĩ, bộ đội, công nhân, nông dân lao động quên mình, vượt mọi khó khăn gian khổ để hoàn thành nhiệm vụ.

Kịch của Thanh Hương cơ bản có hai nhóm nhân vật. Nhóm thứ nhất là các nhân vật hữu danh, có tên tuổi, nghề nghiệp, có lý tưởng, hành động. Nhóm này mang tính cách điển hình, trong hoàn cảnh điển hình với chủ đề điển hình. Còn nhóm thứ hai mang tính khái niệm, phiếm chỉ với những tên gọi: dòng sông, cô gái 1,2,3; chàng trai 1,2,3… Nhóm này mang tinh thần quần chúng, không khí, ý nghĩa thời đại. Kịch của bà mang kết cấu có tính cách tân so với cổ điển.

PGS – TS – Họa sĩ Đoàn Thị Tình cho rằng, trong vườn hoa nghệ thuật sân khấu Cách mạng Việt Nam, Thanh Hương là một trong số nhà văn nữ hiếm hoi thành nghề lâu dài và có nhiều kịch bản được dàn dựng thành tác phẩm tiêu biểu. Đã để lại những dấu ấn đậm sâu trên kịch trường và trong lòng khán giả.

Bên cạnh những tác phẩm kịch bản sân khấu thành công của bà, bằng ngòi bút văn học hiện thực xã hội chủ nghĩa đầy ắp tính nhân văn, mang giá trị về cái đẹp của nững con người mới. Bà hướng ngòi bút vào phần lý luận cùng những kiến giải mang tính khoa học với sự am hiểu sâu, rộng về cơ sở lý luận, hệ thống mỹ học Mác – Lênin.

Bà viết bằng văn phong bình dị, vừa có tính lý thuyết, vừa có tính hiện thực. Dưới góc nhìn văn hóa, bà đề cập tới “văn hóa là cái gốc của một xã hội lành mạnh”. Trong việc xây dựng con người, bà nhấn mạnh vào phần đối tượng là nữ giới ở sự bình đẳng, tiến bộ về tinh thần trách nhiệm với quá khứ, hiện tại và cả tương lai.

Các tham luận và ý kiến còn lại đều đánh giá cao nữ sĩ Thanh Hương, một chính khách luôn đặt lợi ích chung của đất nước lên hàng đầu, phấn đấu, tận tụy vì mục tiêu đó. Với tư cách một nghệ sĩ, các tác phẩm của bà thể hiện được độ cao của nghệ thuật, lên án, phê phán, đả kích cái xấu, đồng thời ca ngợi cái đẹp, cảnh báo những cái “chấp chới” có thể gây cái ra xấu, tồi tệ cho xã hội. Các tác phẩm của bà có sức sống vượt thời gian. Chúng ta hôm nay đọc lại, xem lại vẫn thấy sức “nóng” của kịch Thanh Hương.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}