Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Phi vật thể:

 

Tuyên Quang: Nỗ lực đưa làn điệu Then vượt núi

Nguyễn Văn Tý | Thứ Ba, 21/03/2017 09:58 GMT +7

Tháng 2/2013, nghi lễ Then Tuyên Quang được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Từ dây, các cấp ngành văn hóa ở Tuyên Quang đã không ngừng nỗ lực với mong muốn đưa câu hát “ới la” hòa nhập với dòng chảy văn hóa nhân loại.

Nghệ nhân ưu tú Hà Văn Thuấn biểu diễn hát Then. Ảnh: Quang Đán/TTXVN.

Then là loại hình diễn xướng tổng hợp tiêu biểu và đặc sắc nhất của người Tày gồm: ca, nhạc múa và diễn trò. Theo quan niệm của người Tày, Then được hiểu là Thiên, chỉ trời. Hầu hết trong các lễ cũng của người Tày đều có hát Then. Chính vì vậy, Then không chỉ dừng lại là một loại hình diễn xướng thông thường mà Then còn có sự gắn kết chặt chẽ với tín ngưỡng.

Trong hành trình đến Tuyên Quang, tỉnh được giao nhiệm vụ làm đầu mối cùng một số tỉnh thành phối hợp với Viện Âm nhạc Quốc gia lập hồ sơ đệ trình UNESCO công nhận Then là di sản văn hóa phi vật thể nhân loại, chúng tôi tìm gặp Nghệ nhân dân gian Hà Thuấn thôn Tân Thịnh, xã Tân An, huyện Chiêm Hóa. Ông là một trong những nghệ nhân nổi tiếng có những đóng góp to lớn cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then.

Gắn bó với câu hát Then từ khi còn là một cậu bé 15, 16 tuổi, nhưng ngoài 40 tuổi nghệ nhân Hà Thuấn mới có điều kiện để tìm hiểu, nghiên cứu chuyên sâu về Then. Ông biên dịch, sáng tác, biểu diễn, chế tác đàn Tính và truyền dạy. Trong đó, truyền dạy Then là điều ông tâm huyết nhất.

Nghệ nhân ưu tú Ma Văn Đức, nghiên cứu, sưu tầm biên soạn nhiều tài liệu quý về Then.

 Tính đến nay, nghệ nhân Hà Thuấn đã mở hàng trăm lớp truyền dạy Then miễn phí. Ban đầu ông chỉ dạy cho những người trong thôn bản, trong huyện. Tiếng lành đồn xa, những người say mê Then từ khắp nơi trong tỉnh, ngoài tỉnh đến nhà ông làm học trò. Thậm chí cả những người bạn từ Châu Úc xa xôi vì yêu văn hóa các dân tộc Việt đã đến sinh hoạt và học hát Then tại nhà ông.

Bên cạnh đó, ông Thuấn còn được mời đến dạy Then tại một số trường học trên địa bàn tỉnh và các lớp tập huấn, sinh hoạt Câu lạc bộ Then do các cấp ngành văn hóa tổ chức. Ông tâm niệm: Chính thế hệ trẻ mới là người truyền đi lửa Then, giúp cho Then phát triển. Ông đặc biệt lưu ý đến việc dạy Then cổ, vì người biết Then cổ không còn nhiều, nếu không dạy lại rất dễ bị mai một. Không chỉ dạy hát, dạy gảy đàn mà ông còn khuyến khích học trò sáng tác.

Năm 2015, ông và những người học trò của mình biểu diễn bài then cổ “Cung ve sầu, “Cung bướm tháng ba” và bài Then mới “Bản em đón xuân” để ghi hình cho đoạn phim tài liệu về Then Tuyên Quang lập hồ sơ đệ trình lên UNESCO công nhận Then là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Ngoài 70 tuổi, những căn bệnh của tuổi già nhiều khi “làm phiền” ông, nhưng ông không ngại: Tới đây, khi Then vượt biên giới, chắc chắn sẽ còn nhiều người hứng thú với câu hát “Ới la”. Ông còn minh mẫn và còn có người say mê Then, say mê văn hóa Tày thì ông sẽ còn truyền dạy.

Tạm chia tay mảnh đất Tân  An, chúng tôi về Thành phố Tuyên Quang, gặp Nghệ nhân ưu tú Ma Văn Đức, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang. Ông tâm sự: Với Then, nếu mình không đam mê, không say, thì mình không theo được. Mình say mê rồi lại tìm cách chia sẻ, giới thiệu để mọi người hiểu và cùng bảo tồn mới là chuyện khó.

Hơn ba mươi năm nghiên cứu về Then là hơn ba mươi năm ông Đức lặn lội đi đến nhà những ông Then bà Then để tìm hiểu và học hỏi. Kết quả của những chuyến đi ấy là những công trình nghiên cứu về Then rất giá trị. Trong đó phải kể đến công trình “Then cổ Tuyên Quang”.

Một trong những chuyên đề nghiên cứu của nghệ nhân ưu tú Ma Văn Đức.

Trong tiến trình Tuyên Quang cùng các tỉnh lập hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Then là di sản văn hóa phi vật thể nhân loại, ông nhận trọng trách tiếp tục sưu tầm, bổ sung các bài Then cổ. Và năm 2015 công trình “Then cổ Tuyên Quang” ra đời, giới thiệu và dịch nghĩa toàn bộ 81 cung Then cổ của Tuyên Quang dày gần 1000 trang. Đây là công trình giới thiệu Then cổ duy nhất của Tuyên Quang và Tuyên Quang cũng là địa phương duy nhất trên cả nước xây dựng được tuyển tập về Then cổ.

Ngoài công trình về Then cổ, ông Đức còn tham gia viết ba chuyên đề nghiên cứu về Then trong Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh “Nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Ông giới thiệu: “Đề tài gồm 6 chuyên đề, trong đó tôi phụ trách 3 chuyên đề: Khái quát chung về di sản Then của dân tộc Tày; Bảo tồn không gian nghệ thuật đạo cụ di sản Then; Bảo tồn một số cung Then cổ, một số làn điệu Then cổ. Để hoàn thành mỗi chuyên đề, ngoài việc tham khảo các tài liệu văn hóa Tày, cái chính là tự mình tìm đến những đất Then, mắt thấy tai nghe, thậm chí ăn ở cùng đồng bào, trực tiếp xem những nghi lễ Then”.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Vũ Phan, Quyền Giám đốc Sở văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang cho biết: Cho đến thời điểm này, có thể nói Hồ sơ đề cử quốc gia “Then Tày, Nùng Thái” đề nghị UNESCO đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đã hoàn thiện. Hồ sơ đã được Hội đồng thẩm định quốc gia thẩm định và đang được biên dịch sang Tiếng Anh. Dự kiến tháng 12/2017 chuyển tới UNESCO.

Hiện tại, Tỉnh Tuyên Quang có 1 Nghệ nhân dân gian, 3 Nghệ nhân ưu tú, 20 thày Then cùng hơn 50 nghệ nhân, diễn viên am hiểu, biểu diễn và dạy Then. Sự cố gắng không ngừng của các nghệ nhân cùng các cấp ngành văn hóa góp phần rất lớn vào việc tạo chỗ đứng cho Then giữa đa dạng các loại hình văn hóa dân tộc. Đây chính là tiền đề để nghi lễ Then vượt qua khỏi những nếp nhà sàn, qua những ngọn núi ra với thế giới.

 

Nguồn: TTXVN

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}