Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Văn Hóa Thông Tin:

 

Văn học nghệ thuật tham gia xây dựng đạo đức, niềm tin xã hội

Huy Phòng, Hội Văn học nghệ thuật Vĩnh Phúc (tổng thuật) | Thứ Sáu, 03/08/2018 19:16 GMT +7

(Vanhien.vn) -  “Văn học nghệ thuật tham gia xây dựng đạo đức, niềm tin xã hội” là chủ đề Hội thảo khoa học do Nhóm Hợp tác phát triển VHNT các tỉnh Tây Bắc (VN8+4) tổ chức vào thượng tuần tháng 7 năm 2018 tại đỉnh Tam Đảo thơ mộng. Với 16 tham luận, Hội thảo đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề bức thiết liên quan đến thực trạng đạo đức, niềm tin ở nước ta hiện nay, sứ mệnh của VHNT, trách nhiệm của người cầm bút cũng như đề xuất nhiều giải pháp quan trọng để VHNT ngày càng có nhiều tác phẩm có giá trị, góp phần duy trì, củng cố sự ổn định thể chế chính trị, xây dựng đạo đức và kiến tạo niềm tin xã hội trong thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH và hội nhập quốc tế hiện nay.

trao giai thuong sach quoc gia lan thu nhat vanhien.vn 2

Giải thưởng sách Quốc gia vinh danh cho những tác phẩm có giá trị nổi bật về tư tưởng, tri thức, thẩm mỹ...

Vai trò và thực trạng đạo đức, niềm tin xã hội ở nước ta hiện nay

Bàn về vai trò, vị trí của đạo đức, niềm tin, nhà thơ Hải Thanh (Chủ tịch Hội VHNT Vĩnh Phúc) trong Báo cáo đề dẫn, nhấn mạnh: Niềm tin, đạo đức là một nguồn lực, một loại vốn xã hội. Trong suốt mấy ngàn năm dựng nước và giữ nước, niềm tin và khát vọng độc lập dân tộc, tự do, ấm no, hạnh phúc đã đưa dân tộc ta vươn tới những đỉnh cao chói lọi. Niềm tin luôn tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần to lớn. Khi mỗi con người đều hướng thiện, cái tốt sẽ được nhân lên, thúc đẩy xã hội không ngừng phát triển.

Cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức, niềm tin, các tham luận của nhà báo Vũ Nghiêm Trợ (Phó TBT Báo Hạ Long), nhà văn Lưu Văn Khuê (Hội VHNT Hải Phòng) cho rằng đạo đức, niềm tin là bệ đỡ, là nền tảng tinh thần kết nối muôn triệu trái tim, tạo nên sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân. Chính niềm tin sắt son của nhân dân với Đảng, Bác Hồ, giữa người với người đã làm nên chiến công hiển hách của dân tộc trong những năm kháng chiến chống đế quốc, thực dân cũng như trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay. Trong quá trình kiến tạo niềm tin, đạo đức xã hội, VHNT với chức năng phản ánh hiện thực theo quy luật của cái đẹp, qua hình tượng và chất liệu nghệ thuật đặc trưng, sinh động, hấp dẫn sẽ góp phần quan trọng trong việc giáo dục, hình thành nhân cách, lý tưởng sống tốt đẹp cho con người, tạo sợi dây bền chặt kết nối con người ở muôn phương, hướng con người đến những giá trị chân, thiện, mỹ.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, dưới tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường, cuộc chạy đua với danh vị, đồng tiền; sự xâm lăng của những xuất bản phẩm kém giá trị; sự tấn công của những luồng tư tưởng độc hại trên mạng internet… đã tác động lớn đến nhận thức, hành động của nhiều người, nhất là tầng lớp thanh thiếu niên. Đặc biệt vấn nạn về tham nhũng, lãng phí, tệ quan liêu, chạy chức, chạy quyền; những vụ việc khiếu kiện, tranh chấp về đất đai, lợi ích giữa người dân với chính quyền; những vụ việc giết người hàng loạt ở nhiều địa phương; tệ nạn xã hội gia tăng… gây những mối hoài nghi, hoang mang, dao động nhất định trong dân chúng. Ở một số ngành nghề, lĩnh vực đại diện cho công lý, pháp luật, lẽ phải, tình yêu thương như tòa án, viện kiểm sát, công an, giáo dục, y tế lại để xảy ra những vụ việc gây rúng động dư luận, làm lung lay niềm tin của người dân, như vụ án oan của ông Nguyễn Thanh Chấn, Huỳnh Văn Nén, Hàn Đức Long, Trần Đức Thêm…, vụ đánh bạc qua mạng xuyên quốc gia liên quan đến những cán bộ Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm công nghệ cao (C50); vụ bảo mẫu hành hạ trẻ em trong một số cơ sở trông giữ trẻ tư nhân, bệnh thành tích trong giáo dục; lối sống buông thả của nhiều bạn trẻ, nạn bạo lực, ly hôn không suy giảm… phản ánh những xáo trộn, bất ổn trong đời sống, làm rạn nứt, đứt gãy hệ giá trị văn hóa, xói mòn đạo đức xã hội và đánh mất niềm tin trong mỗi con người. (Đó là những băn khoăn, trăn trở của nhà thơ Ánh Tuyết - Hội VHNT Thái Bình, tác giả Trần Kim Xuyến - Hội VHNT Hải Dương)

Nhà thơ Hải Thanh nhấn mạnh: Có lẽ chưa thời điểm nào như hiện nay, cụm từ “khủng hoảng niềm tin”, “mất niềm tin” xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông, trong đời sống xã hội, phản ảnh những lỗ hổng trong cung cách quản lý của những người có trách nhiệm; sự hoang mang, dao động, hoài nghi của công chúng, tạo kẽ hở để các thế lực thù địch trong và ngoài nước chống phá. Trước thực trạng đáng báo động đó, VHNT, đặc biệt là đội ngũ văn nghệ sĩ phải thể hiện rõ tinh thần, trách nhiệm lớn lao, viết lên những tác phẩm xứng tầm, có chất lượng để tham gia mạnh mẽ vào công cuộc chấn hưng đạo đức, kiến tạo niềm tin bền vững ở nước ta hiện nay.

Sứ mệnh của VHNT trong tham gia xây dựng đạo đức, niềm tin xã hội

ho chi minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh xem văn nghệ là vũ khí, nghệ sĩ là chiến sĩ vì văn chương phải phục vụ cách mạng, phục vụ công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, chống lại cái ác, cái bất công ngang trái.

Phát biểu tại Hội thảo, nhà văn Đỗ Kim Cuông - Phó Chủ tịch thường trực Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam cho rằng: Thời nào cũng vậy, sứ mệnh cao cả của VHNT, của người nghệ sĩ là thông qua tác phẩm nghệ thuật kết nối muôn triệu trái tim, đi sâu phát hiện những phẩm chất thánh thiện, thức tỉnh lương tri, hướng con người đến những giá trị cao đẹp. Chủ đề của Hội thảo đã đề cập đến thuộc tính mang tính bản chất muôn đời của VHNT: Văn học là nhân học, VHNT vì cuộc sống, vì hạnh phúc của con người. Nền tảng đạo đức xã hội và niềm tin của mỗi người có bền chặt, được củng cố tăng cường hay không phụ thuộc phần lớn vào tiếng nói của người nghệ sĩ thông qua những tác phẩm có giá trị.

Cùng bàn luận về vai trò của VHNT trong việc tham gia xây dựng đạo đức, niềm tin xã hội, các tham luận của nhà báo Trần Thành (Phó Chủ tịch Hội VHNT Điện Biên),  nhạc sĩ Xuân Dũng (Hội Liên hiệp VHNT Sơn La), nhà thơ Bùi Việt Phương (Phó TBT Báo Văn nghệ Hòa Bình) đã đưa ra những dẫn chứng minh họa có sức thuyết phục với nhiều tác phẩm nghệ thuật qua các giai đoạn, thời kỳ đã trở thành tiếng gọi của non sông, tiếng lòng của nhân dân, Tổ quốc trước những giờ phút trọng đại của dân tộc. Từ những tác phẩm văn nghệ dân gian đến dòng văn học viết như bài thơ thần Nam quốc sơn hà tương truyền của Lý Thường Kiệt, Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi, Truyện Kiều của Nguyễn Du, văn thơ của Hồ Chí Minh và các chí sĩ cách mạng, văn học lãng mạn và hiện thực phê phán những năm 1930-1945…; những ca khúc cách mạng của Lưu Hữu Phước, Đỗ Nhuận, Nguyễn Xuân Khoát, Phạm Duy, Văn Cao, Nguyễn Văn Tý, Phạm Tuyên, Huy Du, Hoàng Việt…; những bức họa của các nghệ sĩ trứ danh như Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái… đã phản ánh sinh động lịch sử tâm hồn của cha ông, có sức mạnh to lớn trong việc cổ vũ, động viên tinh thần, lực lượng của nhân dân trong công cuộc kháng chiến, kiến quốc. Và tự thân các tác phẩm nghệ thuật có giá trị đã vượt qua sự sàng lọc khắc nghiệt của thời gian, công chúng, bạn đọc, trở thành điểm tựa tinh thần, tạo động lực, niềm tin để mỗi người thêm yêu Tổ quốc, quê hương mình, sống và ứng xử với nhau có tình có nghĩa.

nha van pham viet long nhan giai thuong sach quoc gia lan thu nhat cho bo bi bi va mat den

Bi Bi và Mặt Đen của Nhà văn Phạm Việt Long là một chuỗi những câu chuyện ngụ ngôn, những bài học nhân văn, đầy ắp tình người

Đánh giá về tình hình VHNT hiện nay trong việc tham gia xây dựng đạo đức, niềm tin xã hội, nhà thơ Hải Thanh khẳng định: Dưới sự lãnh đạo của Đảng, VHNT nói chung đã có nhiều cố gắng, tạo được những thành tựu có ý nghĩa quan trọng, trong đó có sự đóng góp đáng kể từ việc xây dựng đạo đức lành mạnh, nhân lên niềm tin tốt đẹp cho con người, vì con người.

Đối với các tỉnh vùng Tây Bắc - vùng đất với những nền văn hóa lâu đời, độc đáo, giàu huyền thoại; nơi sản sinh và lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của các tộc người; nơi hội tụ của những vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ, thơ mộng. Tuy nhiên, vùng đất này cũng ẩn chứa nhiều khó khăn, thử thách đến từ chính điều kiện địa lý tự nhiên khắc nghiệt, phong tục tập quán lạc hậu và trình độ dân trí của đồng bào còn thấp nên việc tiếp cận với những tác phẩm VHNT gặp nhiều khó khăn.

Chia sẻ về tình hình thực tiễn và cách thức, lối đi của Tạp chí Văn nghệ Điện Biên trong việc tiếp cận, trở thành người bạn đồng hành của đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, nhà báo Trần Thành cho rằng: Con đường gần nhất đến với đồng bào là khơi dậy, đánh thức văn hóa bản địa truyền thống, lấy chính bản sắc văn hóa của đồng bào để đến với đồng bào, lấy lực lượng văn nghệ sĩ là người dân tộc thiểu số để thực hiện. Việc dành những chuyên trang và dung lượng hợp lý để phản ánh tâm nguyện của đồng bào, nêu những tấm gương điển hình trong lao động, sản xuất, những bài thơ song ngữ, đặc biệt là những chuyến thâm nhập thực tế của đội ngũ văn nghệ sĩ tới từng thôn bản, đã tạo nên sức lan tỏa và hiệu ứng tốt đẹp trong việc gắn kết VHNT với cuộc sống, nhất là với đồng bào nơi vùng biên viễn.

Dù chịu nhiều sức ép của thời đại công nghệ số, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 với nhiều loại hình nghệ thuật giải trí tân tiến, hiện đại; sự suy giảm trầm trọng của văn hóa đọc; sự kém mặn mà của độc giả, công chúng; sự hụt hẫng, thiếu vắng của những tác phẩm lớn; VHNT phát triển chưa tương xứng, chưa thật sự được coi trọng như các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quốc phòng an ninh, trong khi đạo đức xã hội và lòng tin của con người ở nhiều nơi rơi vào khủng hoảng. Thực trạng đó cần tiếng nói mạnh mẽ, tâm huyết, có trách nhiệm với cái nhìn nhân ái, khoan dung của người nghệ sĩ. Bằng tài năng, trí tuệ và sự nhạy cảm tâm hồn, trái tim đồng điệu, nghệ sĩ qua tác phẩm của mình sẽ thức tỉnh bản chất hướng thiện trong mỗi con người để nhân lên những điều tốt đẹp trong cuộc sống như câu thơ Tố Hữu từng viết: “Người yêu người sống để yêu nhau”.

Về những giải pháp để Hội VHNT các tỉnh, thành có nhiều tác phẩm hữu ích tham gia xây dựng đạo đức, niềm tin xã hội, các thành viên dự hội thảo thống nhất cho rằng:

Thứ nhất, cần nhận diện rõ bản chất, quy luật vận động của hiện thực cuộc sống với cái nhìn đa chiều; đi sâu khám phá, phát hiện chiều sâu tâm hồn con người ở nhiều góc cạnh, trong những mối quan hệ đa dạng, phức tạp. Cuộc sống luôn luôn thay đổi, thời đại mới với những hiện tượng mới phát sinh, những mẫu hình nhân vật tiêu biểu đại diện cho lý tưởng, khát vọng của cộng đồng của một thời giờ đã thay đổi, người nghệ sĩ cần có cái nhìn biện chứng, khách quan, nhạy cảm với những biến chuyển phức tạp và tinh tế của xã hội, lòng người để có được những tác phẩm hay, định hướng dư luận, tạo dựng niềm tin và xây nền đạo đức xã hội.

Thứ hai, không ngừng sáng tạo, đổi mới cách nghĩ, cách nhìn cuộc sống, nghệ sĩ cần thâm nhập sâu vào thực tiễn, nhìn thẳng vào hiện thực để nói rõ sự thật, có được những tác phẩm gây được tiếng vang, tạo sức hấp dẫn cho bạn đọc, công chúng. Tránh lối mòn, ngợi ca một chiều. Đa dạng hóa chủ đề, đề tài với cách khám phá, phát hiện thú vị những chiều cạnh cuộc sống, nói lên tiếng nói, khát vọng, mong ước chính đáng của cộng đồng, vì sự phát triển của xã hội và hạnh phúc của nhân dân.

Trước những sức ép của nhiều loại hình nghệ thuật giải trí hiện đại, sự cạnh tranh của truyền thông, internet, nghệ sĩ phải không ngừng nâng cao trình độ, tiếp thu kinh nghiệm sáng tạo của bạn bè, đồng nghiệp trong và ngoài nước để có được những tác phẩm có giá trị, phản ánh được xu thế thời đại, đáp ứng yêu cầu của công chúng, nhằm kết nối những tâm hồn, tạo những giá trị vững bền, duy trì sự ổn định, phát triển của đất nước.

Thứ ba, những nhà quản lý cần xác định rõ vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng của VHNT để có cơ chế, chính sách đầu tư về cơ sở vật chất, điều kiện làm việc; không ngừng phát hiện, chăm lo đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ sáng tác, nhất là tài năng nghệ thuật trẻ, khuyến khích tình yêu và niềm đam mê nghệ thuật trong công chúng. Việc cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng về văn hóa, văn nghệ phải kịp thời, phù hợp với điều kiện, tình hình thực tế tại địa phương. Cùng với các cấp Hội xây dựng chương trình, chiến lược về phát triển VHNT trong thời kỳ mới, đảm bảo những điều kiện thuận lợi để văn nghệ sĩ phát huy tốt khả năng sáng tạo nhằm qua mỗi tác phẩm nhân lên những phẩm chất tốt đẹp, những con người mới giàu lòng vị tha, nhân ái.

Đạo đức, niềm tin xã hội không thể mua mà có, không thể ra lệnh là được, nó được hình thành từ sự tương tác giữa các cá nhân và giữa cá nhân với xã hội trên cơ sở tôn trọng sự thật khách quan, cùng hướng về những điều tốt đẹp, có ích cho cá nhân, cộng đồng. Trong việc xây dựng niềm tin, đạo đức xã hội, vai trò của VHNT vô cùng to lớn bởi nó có khả năng đụng chạm đến phần sâu kín, nhạy cảm nhất trong trái tim, tâm hồn mỗi người để con người hiểu, cảm thông, yêu thương lẫn nhau, cùng nhau bảo vệ lẽ phải, công lý, bài trừ cái xấu xa, thấp hèn.

Trong bối cảnh phức tạp hiện nay, VHNT cần nỗ lực, bước qua những giới hạn của chính mình, bước qua những bất cập của hoàn cảnh khách quan để có được những tác phẩm xứng tầm, tham gia tích cực vào kiến tạo nền tảng đạo đức và củng cố niềm tin xã hội. Đó không chỉ là niềm mong mỏi của các thành viên tham dự hội thảo nói riêng mà còn là khát vọng của đội ngũ văn nghệ sĩ chân chính nói chung trong giai đoạn hiện nay.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}