Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

Về cây phách trong câu thơ Tố Hữu

Thái An | Thứ Ba, 05/05/2020 06:37 GMT +7

Trong bài thơ Việt Bắc của nhà thơ Tố Hữu có câu Ve kêu rừng phách đổ vàng/Nhớ cô em gái hái măng một mình. Lâu nay, nhiều người - kể cả giáo viên dạy bài này trong trường phổ thông khi giảng câu thơ này đều cho màu vàng là của hoa phách. Thật ra không phải.

Phách là một loại cây phổ biến trong rừng Tuyên Quang cũng như một vài tỉnh miền núi Việt Bắc. Vỏ của rễ cây có thể dùng ăn trầu. Chừng tháng 7, tháng 8, cây phách nở hoa màu tím. Đến rừng Tân Trào vào khi ấy, ngoái nhìn sang bên cánh rừng Hồ Nà Nưa, bạn sẽ thấy từng vạt rừng màu tím ngắt - ấy là màu hoa phách.

Cố nhà văn Nguyễn Trọng Hùng tháng 8 năm 1990 đã có bút ký Mùa hoa phách tím đăng trên báo Văn nghệ, sau này tập hợp trong cuốn Miền phách tím, miệt tràm xanh, Nxb Văn hóa Dân tộc năm 2012. Trong ấy có đoạn “Sang thu nắng dịu, trời trong. Ve không còn rả rích nữa... Rừng dậy một màu tím ngan ngát, đằm thắm. Hoa phách đấy! “Ve kêu rừng phách đổ vàng”, đấy là lá chuyển từ màu xanh sang vàng khắp lượt trong ít ngày. Cũng vào dịp này, ve bắt đầu kêu...".

hoa-phach-tim(1)

Mục Tư liệu của Trang web Hội VHNT Tuyên Quang ngày 5/10/2018 có chuyện kể “Nhà giáo nhân dân - Giáo sư Nguyễn Đình Chú trong lần thăm Tân Trào tháng 10-2000 mới có dịp ngắm cây phách từ gốc đến ngọn. Ông nói, hôm nay đến rừng Tân Trào, mới biết cây phách trong thơ Tố Hữu. Rồi trầm ngâm: Rõ là mình vẫn xa thực tế, làm sách giáo khoa lâu năm mà không biết cây phách trong thơ Tố Hữu...”.

Chính tác giả Việt Bắc - nhà thơ Tố Hữu trong Hồi ký Nhớ lại một thời - Hồi ký - NXB Hội Nhà văn, 2000 cũng đã cho biết rõ sắc vàng trong câu thơ Ve kêu rừng phách đổ vàng không phải là màu vàng của hoa như những người soạn sách nhiều năm lầm tưởng, mà là màu vàng của lá.

Cũng năm 2018, tôi được đón vợ chồng một đồng nghiệp từ miền Nam ra chơi. Chị vợ là giáo viên dạy văn, nói đi Tân Trào - Tuyên Quang để lấy tư liệu giảng bài Việt Bắc. Chị vô cùng ngạc nhiên khi đến Tân Trào đúng mùa hoa phách nở tím, và thừa nhận bấy lâu vẫn giảng hoa phách màu vàng. Đem chuyện này kể với vài người bạn đang dạy Văn THPT, tôi cũng được biết họ giảng hoa phách màu vàng theo chú thích của sách giáo khoa.

img_20200502091534
Hồ Nà Nưa, xã Tân Trào (Sơn Dương).   Ảnh: K.T

Tìm hiểu thì thấy, nhiều sách giáo khoa chú thích hoa phách màu vàng. Cuốn Văn học 12 tập 1 - Ban khoa học xã hội - Nguyễn Đăng Mạnh chủ biên - Nxb Giáo dục, 1995, trang 295 chú thích: Phách là một loại cây mọc thành rừng có nhiều ở Việt Bắc, hoa nở vàng vào mùa hè lúc ve kêu. Sách Ngữ văn 12 tập 1, Phan Trọng Luận Tổng chủ biên - Nxb Giáo dục, 2008, trang 111 chú thích: Phách là một loại cây thân gỗ, nở hoa vàng đầu mùa hè. Sách Ngữ văn 12 tập 1 (Nâng cao - Trần Đình Sử Tổng chủ biên - Nxb Giáo dục, 2008, trang 85) cũng chú thích: Phách là một loại cây thân gỗ ở rừng Việt Bắc nở hoa vàng vào đầu mùa hè.

Từ đây có thể thấy, chính người soạn sách giáo khoa khi chú thích về cây phách để giáo viên và học sinh hiểu bài thơ Việt Bắc cũng chưa từng biết về cây phách (như lời NGND, GS Nguyễn Đình Chú đã nói trong câu chuyện ở trên). Vậy xin nêu ý kiến trao đổi này để mọi người biết về màu hoa phách. Ai đó nói “Văn chương tự cổ vô bằng cớ” chỉ là một cách ngụy biện. Hơn ai hết, mỗi giáo viên dạy bài Việt Bắc, nhất là giáo viên ở Tuyên Quang - nơi ra đời bài thơ Việt Bắc cần phải hiểu rõ để giảng cho đúng, trước khi những người làm sách giáo khoa nhận ra sai sót như đã dẫn trên kia.   

Nguồn: Báo Tuyên Quang

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}