Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Phi vật thể:

 

Bảo tồn và phát huy hát trống quân Đức Bác gắn với phát triển du lịch

Man Khánh Quỳnh | Thứ Sáu, 30/08/2019 03:30 GMT +7

Trong nhiều năm qua, loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian hát trống quân Đức Bác đã thu hút sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu văn hóa, văn nghệ dân gian dưới góc độ âm nhạc, phong tục tập quán như Đặng Đình Loan (2012), Bùi Trọng Hiền (2012), Nguyễn Đức Hoàng (2012), Thanh Vĩnh (2000 - 2020), Trần Việt Ngữ (2002), Phạm Minh Hương (2004, 2018), Hồng Kim Phi (2018)... 

 

trong quan

Một buổi tập hát trống quân Đức Bác ở xã Đức Bác, huyện Sông Lô, Vĩnh Phúc

Nhìn chung, đây là những công trình nghiên cứu có giá trị, đặt nền móng cho vấn đề nghiên cứu di sản trống quân Đức Bác hiện nay.

Hát trống quân Đức Bác là một loại hình diễn xướng dân gian đặc sắc đã xuất hiện và tồn tại rất lâu đời trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc. Đây được coi là một trong những “đặc sản” của văn hóa địa phương, được lưu truyền lâu đời trong cộng đồng. Hát trống quân Đức Bác đã được đúc kết, mài giũa, chắt lọc qua nhiều thế kỷ và có giá trị nghệ thuật rất lớn, góp phần vào việc giáo dục tư tưởng, tạo sự đoàn kết trong cộng đồng, làm phong phú thêm kho tàng văn hóa truyền thống của dân tộc. Trải qua bao biến động của lịch sử, loại hình sinh hoạt dân gian này đến nay vẫn tồn tại với những nét khác biệt, thể hiện sự tinh tế và đặc sắc.

Tuy nhiên, những năm qua công tác thực hiện bảo tồn và phát huy di sản hát trống quân Đức đạt hiệu quả không cao. Nguyên nhân là do kinh phí hoạt động cho việc bảo tồn và phát huy di sản hát trống quân của địa phương còn hạn hẹp; Lớp trẻ trong vùng hiện nay không còn mặn mà với điệu hát trống quân Đức Bác; Công tác nghiên cứu, sưu tầm và phát huy các di sản văn hóa phi vật thể được tiến hành chưa có hệ thống và thiếu tính khoa học nên hiệu quả chưa cao; Đội ngũ cán bộ quản lý công tác trong lĩnh vực này còn ít về số lượng và trình độ chuyên môn chưa cao; Lãnh đạo các cấp còn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của di sản hát trống quân Đức Bác.... Do vậy, để bảo tồn và phát huy những giá trị to lớn của loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian hát trống quân Đức Bác, đồng  thời tạo ra một loại sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù có thể thu hút du khách, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch bền vững, góp phần xóa đói giảm nghèo cho người dân. Hát trống quân Đức Bác cần được đầu tư nghiên cứu, bảo tồn và được làm sống lại một cách sinh động và hấp dẫn trong cuộc sống thường ngày, trở thành một điểm đến không thể thiếu trong cuộc hành trình khám phá Vĩnh Phúc của mọi du khách. Để thực hiện được nhiệm vụ đó, theo chúng tôi cần thực hiện một số giải pháp sau:

1. Giải pháp tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức trong cộng đồng về giá trị di sản hát trống quân Đức Bác

Vai trò của cộng đồng có ý nghĩa quyết định đối với việc bảo tồn di sản hát Trống quân Đức Bác. Điều này phụ thuộc vào nhận thức, hành vi và thái độ ứng xử của cộng đồng dân cư. Vì vậy, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, chính sách quản lý của nhà nước đối với di sản hát Trống quân Đức Bác, đặc biệt là tuyên truyền về giá trị của hát Trống quân cần được xác định là nhiệm vụ quan trọng.

Trong quá trình thực hiện khai thác di sản hát trống quân Đức Bác như một tài nguyên du lịch, cần đặc biệt quan tâm đến yếu tố môi trường (bao gồm cả môi trường tự nhiên, văn hóa, xã hội, nhất là môi trường diễn xướng) và việc bảo vệ, giữ gìn yếu tố gốc làm nên giá trị cốt lõi của di sản hát trống quân Đức Bác.

Thực hiện tuyên truyền để nhân dân hiểu rõ giá trị di sản hát trống quân Đức Bác mà mình đang nắm giữ, từ đó khơi thức tình yêu, niềm tự hào của mỗi người khi được sở hữu những giá trị di sản đó. Khi đã hiểu rõ giá trị di sản mình đang nắm giữ, người dân sẽ có ý thức tham gia đóng góp vào việc bảo vệ, giữ gìn, phát huy giá trị đó.

2. Khuyến khích phát triển các câu lạc bộ hát trống quân Đức Bác

Trước hết, cần phải củng cố, tổ chức các hoạt động trong câu lạc bộ. Đồng thời, động viên, khuyến khích sự tham gia của những nghệ nhân tài năng, có uy tín trong cộng đồng cả về chuyên môn và phẩm chất, đạo đức, lối sống. Các cấp, ngành cần thể hiện thái độ trân trọng xứng tầm với loại hình nghệ thuật này và tôn vinh những nghệ nhân đã và đang cống hiến, tâm huyết với hát trống quân. Ngoài ra, các câu lạc bộ hát trống quân Đức Bác và các nghệ nhân cần nhận được sự quan tâm và đầu tư của Nhà nước, chính quyền địa phương cả về vật chất lẫn tinh thần. Bên cạnh đó, tăng cường nguồn xã hội hóa, vận động tài trợ của các doanh nghiệp, cá nhân và tổ chức xã hội…

3. Tôn vinh và đãi ngộ đối với nghệ nhân thực hành diễn xướng hát trống quân

Việc bảo tồn hát trống quân nói chung và hát trống quân Đức Bác nói riêng phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức và hành vi của các nghệ nhân. Họ có vai trò là những nhân tố mang tính quyết định trong công tác bảo tồn, lưu truyền và phát huy di sản hát trống quân Đức Bác. Vì vậy, việc bảo vệ nghệ nhân, đồng nghĩa với việc bảo vệ di sản cho nên cần phải tôn vinh, khích lệ, động viên các nghệ nhân tiếp tục cống hiến nhiều hơn nữa để góp phần bảo tồn và phát huy di sản hát Trống quân. Địa phương cần sớm triển khai có hiệu quả bộ tiêu chí về chính sách đãi ngộ và công nhận đối với nghệ nhân trong lĩnh vực hát trống quân, tạo điều kiện thuận lợi để các nghệ nhân được chủ động tham gia vào công tác lưu truyền và phát huy di sản.

4. Giới thiệu, quảng bá hát trống quân Đức Bác đến với công chúng

Giới thiệu, quảng bá hát Trống quân bằng nhiều hình thức khác nhau như thông qua các chương trình, tin tức từ đài phát thanh, truyền hình… Ngoài ra, cần phải thực hành biểu diễn trực tiếp để người xem cảm thụ như tổ chức, tham gia các hội thi, hội diễn của huyện, của tỉnh và toàn quốc; gắn kết thông qua các tour du lịch cộng đồng bằng việc tổ chức biểu diễn tại các điểm văn hóa - du lịch, các di tích di tích lịch sử trọng điểm để giới thiệu về hát Trống quân. Như vậy, bên cạnh việc thu hút các nghệ nhân chủ động tham gia diễn xướng, còn nhận được sự yêu mến của nhân dân đối với loại hình nghệ thuật diễn xướng này và đặc biệt làm cho hát trống quân Đức Bác trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo, đặc sắc ở Vĩnh Phúc. Điều này không chỉ tôn vinh, bảo tồn, phát huy được giá trị hát trống quân mà còn làm cho người yêu nghề có thể sống được bằng nghề và có không gian để thực hành diễn xướng.

Trong thời gian tới, cần đa dạng hóa hơn nữa các hình thức quảng bá như xây dựng chuyên trang về di sản hát trống quân, giới thiệu và liên kết những giá trị di sản, các tour, tuyến du lịch khai thác di sản.

Thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, đặc biệt là trong bối cảnh công nghệ thông tin hiện nay cần khai thác các trang mạng xã hội zalo, facebook, youtube, twitter,… vào việc quảng bá di sản hát trống quân Đức Bác.

Đồng thời, có thể viết các bài giới thiệu về giá trị, sức hấp dẫn của di sản thành các tờ rơi để ở nhà ga, bến tàu, bến xe khách, đăng ở các tờ tạp chí của các hãng hàng không để tiếp cận dễ hơn tới du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài. Bởi đa số khách hàng không là du khách tham quan du lịch, có nhu cầu và khả năng đi du lịch.

5. Giải pháp về truyền dạy

Bên cạnh việc truyền dạy hát trống quân theo kiểu truyền khẩu (hình thức truyền dạy bằng lời nói từ đời này sang đời sau) truyền thống, cần phải xây dựng các chương trình, giáo trình truyền dạy, phục hồi kỹ thuật hát, múa trống quân… để đưa vào giảng dạy trong các trường năng khiếu nghệ thuật, nhà hát – múa… Đặc biệt, các chương trình, giáo trình này cần được triển khai trong các cơ sở văn hóa nghệ thuật tại địa phương như Trường Trung cấp Văn hóa, Nghệ thuật và Du lịch của tỉnh nhằm phát huy, tăng cường nguồn lực cho hoạt động diễn xướng di sản hát trống quân Đức Bác.

6. Kiểm kê, sưu tầm, tư liệu hóa các bài hát trống quân Đức Bác

Tiếp tục kiểm kê làm rõ các giá trị của di sản hát trống quân Đức Bác trong đời sống cộng đồng. Kết quả công tác kiểm kê sẽ là cơ sở để xây dựng kế hoạch, phương án bảo tồn và phát huy giá trị của di sản, đồng thời giúp các nhà nghiên cứu, quản lý và người dân có những biện pháp hữu hiệu để duy trì, phát huy giá trị di sản hát trống quân trong cuộc sống. Thực hiện công tác nghiên cứu, sưu tầm các lời hát, âm nhạc, điệu múa, lề lối, phong tục và các hình thức diễn xướng của hát trống quân Đức Bác bằng cách ghi âm, ghi hình các bài, bản hát trống quân cổ; ký âm các lời ca, điệu múa trống quân đã sưu tầm được... Từ đó, phân loại những tư liệu có thể bảo tồn được bằng các hình thức khác nhau. Đưa các tư liệu vào lưu trữ tại Trung tâm tích hợp dữ liệu di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh hay Bảo tàng tỉnh nhằm tạo điều kiện cho mọi người có thể tiếp cận, nghiên cứu, học tập… di sản hát trống quân Đức Bác.

7. Củng cố tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước và đẩy mạnh công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực

Đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản hát trống quân Đức Bác. Họ là người trực tiếp tiếp thu và triển khai thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và của tỉnh về việc quản lý, bảo tồn hát trống quân Đức Bác. Vì vậy, cần phải củng cố tổ chức bộ máy, kiện toàn, bổ sung nguồn nhân lực làm công tác quản lý di sản từ tỉnh đến cơ sở; đồng thời phải xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý đáp ứng được nhiệm vụ được giao. Ngoài ra, cần lựa chọn đội ngũ cán bộ quản lý phải là những người có phẩm chất đạo đức, lối sống tốt, có trình độ chuyên môn về lĩnh vực được quản lý để đáp ứng và hoàn thành các nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị của di sản hát trống quân Đức Bác.

Tăng cường giao lưu, hợp tác, trao đổi kinh nghiệm quản lý di sản văn hóa phi vật thể trong nước và quốc tế; nghiên cứu và ứng dụng kết quả nghiên cứu về bảo tồn di sản, chú trọng các biện pháp bảo tồn di sản sống, bảo tồn gắn với cộng đồng dân cư bản địa và hài hoà với mục tiêu phát triển kinh tế.

8. Đẩy mạnh các biện pháp huy động nguồn lực xã hội để tham gia bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa

Phát huy lợi ích khi thực hiện gắn kết di sản hát trống quân Đức Bác với hoạt động du lịch trên nguyên tắc: coi di sản văn hóa là tài nguyên du lịch thì phải bảo vệ, giữ gìn để di sản là tài nguyên bền vững, có giá trị sử dụng vĩnh viễn. Do vậy, cần sử dụng hợp lý nguồn lợi nhuận từ du lịch để bảo vệ di sản hát trống quân.

Đẩy mạnh xã hội hóa thu hút nguồn lực của nhiều cấp, nhiều ngành, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, tầng lớp nhân dân cả trong và ngoài tỉnh trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa hát trống quân Đức Bác.

Nhìn chung, hát Trống quân Đức Bác đã đáp ứng một phần đời sống tinh thần của người dân lao động sau những ngày lao động vất vả, động viên nhân dân vào việc phát triển kinh tế - xã hội quê hương, đất nước. Hát Trống quân Đức Bác còn thể hiện được những nét đẹp chân - thiện - mỹ thông qua cách giao tiếp, ứng xử, lời hay ý đẹp trong lời hát của người hát và cộng đồng dân cư, đồng thời còn trao truyền cho các thế hệ sau những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, góp phần làm nên bản sắc văn hóa của quê hương, đất nước. Do vậy, muốn bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Trống quân Đức Bác hiệu quả hơn nữa trong đời sống đương đại cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp, trong đó chú trọng đến giải pháp tôn vinh nghệ nhân, khuyết khích cộng đồng tích cực giữ gìn, truyền dạy và phát huy giá trị của di sản, bởi đây là chủ nhân của di sản./.

___________________

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Phan Kế Bính (1941), Việt Nam phong tục, Nxb Mai Lĩnh, Hà Nội.

2. Nguyễn Hảo (2016), “Trống quân Đức Bác – Giá trị văn hóa cần được bảo tồn”, Báo điện tử Du lịch Vĩnh Phúc, https://dulichvinhphuc.gov.vn/lich-su-van-hoa/van-hoa-cac-dan-toc/168-trong-quan-duc-bac-a-gia-tri-van-hoa-can-duoc-bao-ton.html.

3. Bùi Trọng Hiền (2012), “Hát trống quân người Việt”, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 332, tháng 2/2012.

4. Phạm Minh Hương (2004), “Trống quân Đức Bác”, Luận văn Thạc sĩ Văn hoá học, Viện Nghiên cứu Văn hoá.

5. Nguyễn Thị Luyên (2016), “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát trống quân Bùi Xá – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia”, Nội san điện tử Trường Đại học Sư phạm nghệ thuật Trung ương, http://www.spnttw.edu.vn/articledetail.aspx?articleid=3999&sitepageid=656

6. Trần Việt Ngữ, Hát trống quân, Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội, 2002.

7. Vũ Ngọc Phan (1978), Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

8. Hồng Kim Phi (2014), Bảo tồn và phát huy Hát Trống quân Đức Bác thông qua truyền dạy ở Vĩnh Phúc”, Nội san điện tử Trường Đại học Sư phạm nghệ thuật Trung ương, http://www.spnttw.edu.vn/articledetail.aspx?articleid=3999&sitepageid=656

9. Nguyễn Hữu Thu (1983), “Tìm hiểu một số làn điệu trống quân và quá trình phát triển của chúng, Tạp chí Nghiên cứu nghệ thuật, số 04 (51).

10. Phạm Trọng Toàn (2010), “Hát trống quân”, Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, Số 310 (tháng 4).

11. Nguyễn Thị Thanh Vĩnh (2019), Trống quân Đức Bác xã Đức, huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc, công trình tài trợ của Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam.

 

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}