Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Nghiên cứu:

 

Vĩnh Phúc: Từ Kim Tôn cổ tự đến Thiền viện Trúc lâm Tuệ Đức

Mai Văn Trung (Giám đốc Bảo tàng tỉnh Vĩnh Phúc) | Thứ Hai, 01/06/2020 22:00 GMT +7

Thiền viện Trúc lâm Tuệ Đức được kiến tạo trên nền chùa cổ Kim Tôn thuộc thôn Thanh Tú, xã Đồng Quế, huyện Sông Lô (Vĩnh Phúc) là sự kế thừa, phát huy những tinh hoa, giá trị từ con đường từ bi, trí tuệ của đạo Phật nói chung, của dòng thiền Trúc lâm nói riêng, góp phần bảo tồn và phát huy  giá trị di sản văn hóa thời Lý - Trần trên đất Vĩnh Phúc.

truc_lam

Toàn cảnh Thiền viện Trúc lâm Tuệ Đức, xã Đồng Quế, huyện Sông Lô

Từ dấu tích Kim Tôn cổ tự...

Núi Hình Nhân nằm trên dãy Sáng Sơn thuộc địa phận thôn Thanh Tú, xã Đồng Quế, huyện Sông Lô. Từ đây quan sát về phía Tây Nam, xa có núi Hy Cương (Phú Thọ) làm tiền án, sông Lô uốn khúc qua địa phận xã Tam Sơn làm ngoại minh đường; gần hơn là các con suối nhỏ đổ từ thác Bay xuống hợp lưu với hệ thống sông suối chảy vòng phía sau tạo thành một vùng nước rộng lớn đổ ra sông Lô qua địa phận xã Phương Khoan như nội minh đường.

Tọa lạc trên núi Hình Nhân là khu vực đất cao ráo, dân gian gọi là Đồi Chùa, bởi lẽ, nơi đây đã từng có một đại danh lam cổ tự, gồm quần thể kiến trúc chùa - tháp. Đó là chùa - tháp Kim Tôn.

Theo “Lập Thạch Phong Thổ Ký” do Đốc học Vũ Lân, người xã Sơn Đông soạn dưới triều vua Thành Thái (1889 - 1907) có đoạn chép: núi Tháp Ly tại xã Quế Nham cao khoảng 70 - 80 trượng, trên có di tích tên thường gọi là chùa Kim Tôn, đến thời Thành Thái di tích chùa - tháp Kim Tôn đã thành phế tích.

Trải qua thời gian, trong quá trình canh tác, nhân dân trong vùng đã tìm thấy trong phế tích này một số loại vật liệu xây dựng có thể khối lớn và trang trí kiến trúc đặc biệt tinh xảo mang đặc trưng nghệ thuật thời Trần.

Đặc biệt, năm 2009, Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia) phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vĩnh Phúc tiến hành điều tra, khảo sát và thám sát khảo cổ học di tích chùa - tháp Kim Tôn. Kết quả đã xác định được một số dấu tích kiến trúc của chùa - tháp Kim Tôn, cùng hàng trăm di vật, cung cấp thêm những tư liệu mới, đầy đủ hơn về quy mô, cấu trúc, tính chất, niên đại và các vấn đề có liên quan đến chùa -tháp Kim Tôn trong suốt quá trình tồn tại.

Về quy mô mặt bằng khu vực chùa - tháp: Được xác định khá bằng phẳng với hai cấp nền cao thấp khác nhau. Cấp nền trên nằm ở cao độ 245 đến 246m, diện tích khoảng 600m2. Cấp nền dưới nằm ở cao độ 243 đến 244m, trải rộng và thấp dần về bốn phía. Xung quanh các cấp nền còn dấu tích đá kè (loại đá trầm tích, đá muối, thạch anh...). Nhiều vị trí, kè đá còn khá rõ nét, nhất là mé phía đông nam cấp nền trên, ở phía tây nam cấp nền này còn nguyên dấu tích của bậc cấp lên xuống. Đáng chú ý, trên bề mặt của cả hai cấp nền, vật liệu kiến trúc xuất lộ dày đặc, hiện vật chủ yếu là gạch chữ nhật, các mảnh ngói mũi và các mảnh góc tháp, lá đề... thời Trần.

image003

Vết tích bậc chùa cổ Kim Tôn

Về cấu trúc, tính chất và niên đại: Trên cơ sở khảo sát thực địa, tiến hành mở 4 hố khai quật ở các vị trí khác nhau, trong đó đặc biệt chú ý phía đông nam Đồi Chùa. Kết cấu địa tầng chung Kết cấu địa tầng các hố đào khác biệt ít nhiều do cấu tạo đồi gò, có xu hướng dốc dần từ đỉnh gò ra xung quanh, cụ thể là từ bắc xuống nam, từ tây sang đông và dã bị san bạt nhiều. Diễn biến địa tầng có kết cấu như sau: Lớp thứ nhất, dày từ 0,1 đến 0,2m, chứa một số ít các mảnh ngói lợp và trang trí kiến trúc thời Trần, đinh sắt, mảnh gốm thời Lê và hiện đại: Lớp thứ hai, dày từ 0,3 đến 0,5m, đất màu vàng xám lẫn sỏi, gạch ngói vỡ và mảnh vật liệu trang trí kiến trúc chùa/tháp, đồ gốm men, đồ sành thời Trần: Lớp thứ ba, dày khoảng 0,3m, lớp đất màu xám vàng lẫn sỏi dăm đá thạch anh, đá trầm tích. Các loại hình vật liệu và trang trí kiến trúc được phát hiện đều được làm bằng đất nung, màu vàng gạch, là bộ phận tham gia trang trí tháp/chùa, bao gồm các mảnh loại hình trang trí các tượng dạng phù điêu rồng, phượng, kim cương, bệ sen, lá đề mảnh trang trí hình búp sen, mảnh ngói lợp và các loại hình đồ đựng gốm, sứ, sành…mang đặc trưng nghệ thuật thời Trần (Thế kỷ XII-XIV). 

Qua kết quả khảo sát trên diện rộng quanh khu vực Đồi Chùa đã cung cấp thêm những tư liệu, bằng chứng xác thực về sự tồn tại của kiến trúc chùa- tháp Kim Tôn trong mối liên hệ với các di tích mang đậm dấu ấn văn hóa thời Trần ở Vĩnh Phúc (Tháp Bình Sơn và Tây Thiên) và các di tích thời Trần ở nước ta, góp phần thiết thực cho công tác trùng tu, tôn tạo và phục hồi di tích trong tương lai.

Thứ nhất, về kiến trúc tháp Kim Tôn: Căn cứ vào vết tích móng tháp còn lại và phân bố tập trung dày đặc các di vật có thể xác định vị trí tháp nhiều khả năng nằm ở mé phía đông (nam) Đồi Chùa. Giả thiết này phù hợp với tình hình nghiên cứu hiện nay về bố cục chung mặt bằng kiến trúc Phật giáo thời Lý - Trần. Căn cứ các vật liệu xây dựng và trang trí tìm được rất phong phú về loại hình với hoa văn trang trí tinh xảo, nhiều biến thể sinh động, trên đó lại có ký tự, ký hiệu định vị vị trí trong kiến trúc và so sánh với các ngôi tháp cùng thời (tháp Bình Sơn, phế tích tháp ở Vân Đồn - Quảng Ninh...) có thể xác định tháp Kim Tôn có qui mô khá lớn, được xây dựng với móng kè đá vững chắc dựa trực tiếp lên nền đồi...kích thước mỗi cạnh khoảng từ 4 đến 4,2m, càng lên cao càng nhỏ dần, lên tới tầng thứ 13, mỗi cạnh rộng chừng 1m.

image005

Gạch, ngói, đầu rồng vật liệu xây và trang trí tháp Kim Tôn, thế kỷ XII-XIV

Thứ hai, về sự tồn tại của kiến trúc chùa Kim Tôn, căn cứ vào các vệt ngói đổ trong hố đào cùng phân bố di vật thuần nhất là các mảnh ngói tập trung chủ yếu về mé phía tây (bắc), công trình kiến trúc gỗ có mái lợp. Điểm đáng chú ý là sự giống nhau của ngói và các vật liệu kiến trúc giữa ở Kim Tôn và Tây Thiên, phản ánh mối liên hệ hai công trình kiến trúc đồng thời trong cùng khu vực. Những hiện vật thu thập được trong quá trình nghiên cứu, khai quật là một bộ sưu tập rất quí giá, nó là minh chứng sinh động về kiến trúc chùa -tháp Kịm Tôn nói riêng và nghệ thuật kiến trúc Phật giáo thời Trần nói chung. Trong số ấy có nhiều loại hình và hoạ tiết trang trí khá đặc biệt, rất có ý nghĩa nghiên cứu, góp phần làm sáng tỏ và khẳng định hơn tính chất Phật giáo thời Trần (như pho tượng Kim cương, lá đề trong có trang trí hình 3 Bảo tháp (Tam tổ: vua Trần Nhân Tông, sư Pháp Loa và Huyền Quang) trên diềm mái tháp.

Đến Thiền viện Trúc Lâm Tuệ Đức

tue_duc

Chính điện - Thiền viện Trúc Lâm Tuệ Đức

Nhận thức được giá trị lịch sử, văn hóa quý báu của một công trình kiến trúc đã trở thành phế tích, nhân dân địa phương và ngành văn hóa Vĩnh Phúc cùng với Đại đức Thích Tỉnh Thuần (Phó trụ trì Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên) đã tâm nguyện mong muốn tôn tạo chùa -tháp Kim Tôn đồng thời khởi công xây dựng tại nơi đây một công trình Phật giáo mang đậm phong cách Phật giáo thời Trần.

Tháng 4 năm 2010, Thiền viện Trúc Lâm Tuệ Đức chính thức khởi công xây dựng thuận theo lối kiến trúc chùa tháp Việt Nam,trên diện tích gần 15 ha thuộc khu vực núi Hình Nhân, trong dãy núi Sáng - nơi phát hiện chùa tháp cổ Kim Tôn. 

Sau một thời gian xây dựng, hiện Thiền viện Trúc Lâm Tuệ Đức đã hoàn thành. Tổng thể Thiền viện chia thành hai khu nội viện và ngoại viện với nhiều hạng mục chức năng khác nhau, bao gồm: Tam quan, chính điện, tổ đường, thiền đường, tăng đường, trai đường,khách đường, giảng đường, thư viện, khu thiền thất, khu ni xá, hoa viên, di hương đường,..Tất cả các công trình được bố trí hài hòa với ý thức bảo tồn, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên và môi trường sinh thái. Theo đó, Thiền viện có thể đáp ứng các nhu cầu căn bản về đời sống sinh hoạt cho tăng đoàn xuất gia, học hỏi, thực hành và truyền bá lời Phật dạy; cũng là nơi thích hợp để tổ chức các khóa tu thiền, sinh hoạt Phật pháp cho giới cư sĩ và đại chúng.

Sự hiện hữu của Thiền viện Trúc Lâm Tuệ Đức không ngoài ý nguyện kế thừa, chia sẻ và phát huy những tinh hoa - giá trị cao qúy từ con đường từ bi, trí tuệ của đạo Phật nói chung, của dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử nói riêng; góp phần tô đậm thêm mối liên hệ mật thiết giữa các giá trị cốt lõi của Phật giáo với những giá trị tinh thần truyền thống tốt đẹp của dân tộc, vốn hình thành từ ngàn đời trong diễn trình lịch sử - văn hóa Việt Nam, được trao truyền cho hôm nay và mai sau.                                                                           

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}