Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Truyền thống & phát triển:

 

Xây dựng nông thôn mới gắn với làng truyền thống

Ngô Quang Hưng | Thứ Tư, 09/11/2016 20:20 GMT +7

Trong tiềm thức dân gian các dân tộc, từ ngàn đời nay đã hình thành những ý tưởng sáng tạo và hành động thiết thực nhằm xây dựng, bảo tồn và phát triển văn hóa làng bản truyền thống - một thành quả về văn hóa cư trú, có tuổi đời hàng ngàn năm, hàng trăm năm, trong đó tích lũy khối kiến thức khổng lồ về tri thức bản địa.

Làm hàng cói xuất khẩu ở Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Ninh Mạnh Thắng

 

Trải qua hàng ngàn năm, văn hóa làng truyền thống là sự khép kín ít bị chi phối bởi yếu tố ngoại lai, ngoại cảnh. Nhưng trong thời kỳ bùng nổ công nghệ thông tin, kinh tế thị trường, xu thế hội nhập và giao lưu quốc tế rộng mở tới mức toàn cầu hóa thì văn hóa làng truyền thống lại đứng trước những thách thức không nhỏ. Lũy tre làng không còn là lũy thép, vỏ bọc kiên cố của mọi giá trị cư trú, không gian sống truyền thống nữa. Phai nhạt bản sắc văn hóa, biến dạng văn hóa làng truyền thống không còn là nguy cơ thách thức nữa mà là ở mức độ báo động.

Từ khi có nghị quyết Trung ương V (Khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, chỉ thị 39/1998 CT- TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh công tác văn hóa thông tin ở miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vấn đề bảo tồn làng truyền thống mới được đặt ra có hệ thống từ quản lý nhà nước tới các hoạt động sự nghiệp văn hóa xã hội ở trong vùng. Trong thời gian dài 15 năm đã xây dựng hàng chục mô hình mẫu bảo tồn làng truyền thống tiêu biểu ở các vùng miền, dân tộc. Nhiều địa phương trong cả nước cũng chủ động vận động nhân dân và xã hội hóa trong việc bảo tồn làng truyền thống của mình.

Giá trị và phạm vi của làng truyền thống rất rộng. Ở đó không chỉ có sự kết nối gia đình, dòng họ, dòng tộc, cộng đồng quần cư cư trú mà còn là những vấn đề không gian kiến trúc, cảnh quan, văn hóa ăn, ở, mặc, giao tiếp, lễ hội, văn hóa sản xuất nghề truyền thống, tín ngưỡng tâm linh, dân ca, dân vũ, dân nhạc, kỹ năng sống, tri thức bản địa... Làng gắn liền với nước, làng nước là vấn đề thiêng liêng nhưng lại thiết thân gần gũi với mỗi con người. Làng truyền thống có địa vực riêng, chịu sự tác động của không gian văn hóa lịch sử, là một tập hợp các hộ gia đình có sự liên kết kinh tế xã hội. Bản sắc cốt lõi của làng truyền thống chính là sức sống, sự sáng tạo, chất trí tuệ, bản lĩnh, tính cách, phẩm chất của cộng đồng dân cư có chung mối liên kết, mối quan tâm về không gian sống, môi trường sống về tự nhiên và xã hội của làng.

Ngày nay, ở diện rộng đang diễn ra một phong trào lớn là xây dựng nông thôn mới. Điều này là hữu ích, thực sự cần thiết, phù hợp với mong muốn của người dân trong đó có cư dân các làng truyền thống vùng dân tộc. Xây dựng nông thôn mới có đi ngược lại và phá vỡ làng truyền thống mà chúng ta cần bảo tồn hay không? Vấn đề đặt ra ở cả hai phía nhận thức và hành động.

Động lực và nền tảng để phát triển xã hội

Văn hóa làng bản nằm trong sự vận động và phát triển đi lên của xã hội. Trong quá trình đó cái mới luôn nảy nở, tiếp nhận và phát triển. Cái cũ lạc hậu lỗi thời, cản trở sẽ bị bào mòn, biến dạng, mất đi không thể tránh khỏi. Nhưng giá trị bản sắc truyền thống tốt đẹp phải được giữ vững đó chính là nguồn gen quý của các làng truyền thống. Chúng ta có thể đổi mới chất liệu xây dựng nhà ở, chất liệu trang phục dân tộc nhưng không thể để mất đi không gian cảnh quan kiến trúc truyền thống và hồn cốt trang phục truyền thống.

Thổ Hà vẫn còn hiện hữu những nét đẹp của một làng quê thuần Việt
Thổ Hà vẫn còn hiện hữu những nét đẹp của một làng quê thuần Việt

Cuộc sống có hiện đại lên về mặt tiện nghi và công nghệ thông tin, nhưng không thể mất đi tín ngưỡng, tâm linh, đức hạnh truyền thống. Cũng như thể chúng ta hợp tác hữu nghị, bè bạn với khắp thế giới nhưng không mất đi tự tôn dân tộc và yêu nước thương nòi. Khi xây dựng nông thôn mới ở các làng truyền thống càng không thể để không nhận diện ra làng ấy của dân tộc, địa phương nào. Cần giống nhau ở sự tiến bộ đổi mới nhưng cần sự khác nhau về sắc thái, cốt cách, đa dạng, phong phú và hàm chứa các thông điệp muôn đời truyền nối để lại cho hôm nay và mai sau.

Có người lấy du lịch làm mục đích, mục tiêu để bảo tồn làng truyền thống. Làm như vậy có phần đúng nhưng chưa đủ. Du lịch chỉ là một trong số nhiều phương tiện để góp phần đi đến bảo tồn làng truyền thống. Nếu khai thác du lịch quá đà, quá tải sẽ dẫn đến phá vỡ môi trường cảnh quan của làng truyền thống và dẫn đến sự biến dạng làng truyền thống. Với làng truyền thống, việc hình thành sản phẩm du lịch phải phù hợp với lợi ích người dân và nhu cầu của khách du lịch. Ở đó có sự khai thác bền vững để các giá trị truyền thống sẽ được bảo tồn và phát huy tốt hơn. Giá trị làng truyền thống càng cao, uy tín, thương hiệu du lịch càng phát huy hiệu quả tốt. Chính vì thế, đối với việc xây dựng nông thôn mới ở vùng dân tộc cần đưa vào tiêu chí bảo tồn các giá trị văn hóa làng truyền thống. Khi di sản vật thể và phi vật thể được bảo tồn phát huy tốt trong xã hội nông thôn mới sẽ là nền tảng tinh thần, là động lực để phát triển bền vững.

Nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, tỉnh Ninh Thuận
Nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, tỉnh Ninh Thuận. Ảnh: Thanh Hà

Bảo tồn làng truyền thống là vấn đề lớn, nội dung rộng, vai trò của cộng đồng là chủ yếu nhưng về phía quản lý nhà nước cũng cần có sự tác động mạnh mẽ hơn. Nên chăng có thể hướng tới thành lập hội các làng truyền thống dân tộc thiểu số Việt Nam để chọn lựa vinh danh các thành viên tham gia. Nếu chưa làm được thì nên có hình thức câu lạc bộ làng truyền thống các dân tộc. Thiết nghĩ hàng năm hoặc định kỳ cũng nên tổ chức các hình thức “ngày hội văn hóa làng truyền thống”, giao lưu văn hóa làng truyền thống. Đây là việc làm để tôn vinh và tạo sân chơi bổ ích cùng với việc quảng bá thương hiệu làng truyền thống ở vùng dân tộc.

Nguồn: langvietonline.vn

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}