Hotline: 04 3511 2850 | Liên hệ

Mạn đàm:

 

Xem vở cải lương “Hừng Đông” về đồng chí Phan Đăng Lưu

GS. Phan Đăng Nhật | Thứ Hai, 22/05/2017 19:09 GMT +7

Ngày 5-5 -2017, vở cải lương Hừng Đông diễn tại Nhà hát lớn, Hà Nội. Nhân dịp này tôi xin công bố, bài viết chưa đăng, về vở cải lương trên đã trình diễn ngày 17-1-2016, tại rạp Hồng Hà, Hà Nội.

Đ/c Phan Đăng Lưu, gốc họ Mạc, sinh ngày 5-5-1902, tại xã Hoa Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An; con cụ Phan Đăng Dư và cụ bà Trần Thị Liễu.

Đ/c là “một trí thức uyên bác” (Tố Hữu), giác ngộ chủ nghĩa Cộng sản ; đã đảm nhiệm xứ ủy Trung kỳ, trung ương ủy viên, rồi Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau khi đ/c Nguyễn Văn Cừ bị bắt (17-1-1940) Phan Đăng Lưu đảm đương công việc Tổng bí thư/ Bí thư trung ương. Sau khi đ/c Võ Văn Tần, Trung ương ủy viên cuối cùng bị bắt (21-4-1940), đ/c Phan Đăng Lưu tiếp tục chèo lái con thuyền cách mạng, vượt qua mọi khó khăn, giành thắng lợi. Ở hội nghị VII, đ/c từ chối nhiệm vụ Quyền bí thư , giới thiệu đ/c Đặng Xuân Khu, lúc bấy giờ là xứ ủy viên Bắc Kỳ, để mình nhận đi vào chỗ “sớm muộn cũng bị địch bắt” (lời đ/c Phan Đăng Lưu)

Cuộc đời hoạt động của đ/c rất phong phú , đa dạng:

- từ bỏ đời làm cán sự kỹ thuật canh nông, “vinh thân phì gia” dấn thân vào hoạt động cách mạng 18 năm , từ đảng Tân Việt đến đảng Cộng sản;

-7 năm bị tù ở Buôn Ma Thuột;

- thời kỳ Mặt trận dân chủ , đ/c đã vận động và lãnh đạo công cuộc đấu tranh trong và ngoài Viện dân biểu Trung kỳ, rất thắng lợi;

-đã vận động và lãnh đạo có kết quả phong trào mặt trận thống nhất phản đế 1936-1940.

Về tri thức, đ/c uyên thâm văn hóa Á đông, đã qua 10 năm đèn sách, thông thạo tứ thư ngũ kinh, “đã đi thi hương cùng các cụ chống gậy, khi còn để tóc trái đào” (lời cụ thân mẫu); và về sau, lưu loát Trung văn, nhờ đó đ/c đã đóng vai người Hoa để hoạt động ở Chợ Lớn; uyên bác văn hóa Âu Mỹ, qua tiếng Pháp (“tự vị sống”) và tiếng Anh; giỏi cả tiếng Ê đê.

Ngoài ra đ/c giỏi bơi lội, leo trèo, viết chữ Hán rất đẹp, được bà con Nam Bộ tôn là “ông đồ mỹ tự” (theo nhà văn Sơn Tùng).

Về tính tình, đ/c rất điềm đạm, giản dị , cởi mở, vui vẻ, hài hước, thân thương, có sức thuyết phục cao đối với mọi tầng lớp, kể cả từ tên cướp ở Phú Yên, đến các vị đại thân sỹ và thượng lưu trí thức.

Với một cuộc đời như vậy, đ/c Phan Đăng Lưu đã hy sinh vì Tổ quốc, tại pháp trường thực dân, phong kiến, ngày 26-8-1941, lúc 39 tuổi đời.

*

Chủ đề của vở cải lương được gói rất khéo trong tên gọi Hừng đông nói về giai đoạn cách mạng 35 -40 là bước mở ra ánh sáng của thời kỳ 40-45, tiền cách mạng Tháng Tám và CM tháng Tám. Mặc dầu Khởi nghĩa Nam Kỳ thất bại nặng nề, nhưng phía sau đã bừng lên ánh sáng thắng lợi. Kể cả giai đoạn 35- 39 là một bước nối phong trào vận động quần chúng ngoài nghị trường, kết hợp với đấu tranh nghị trường.

Đ/c Phan Đăng Lưu là một nhân vật lịch sử ở cấp lãnh đạo cao của đảng Cộng sản Đông Dương đi xuyên suốt các năm 1935-36-39- 40. Cùng các đ/c lãnh đạo khác, ông vừa là người lót đường cho lịch sử đi lên; vừa là cánh tay chèo lái tích cực, hiệu quả (có khi chỉ có một mình vừa là tổng bí thư, vừa là thường vụ, vừa là ủy viên chấp hành TƯ ); sáng tạo không ngừng , không ngừng phá bế tắc, khai thông lịch sử và đưa cách mạng tiến tới. Khúc quanh là ở đây. Lịch sử Đảng ta chưa bao giờ và mãi mãi không có bao giờ lặp lại bi kịch giống như vậy. Đ/c đã “đơn thương” phá toang đường hầm, đem đến ánh sáng cho cách mạng, về phương diện tổ chức. Có mấy việc lớn liên hoàn:

-Lập lại Ban chấp hành từ con số không ủy viên chấp hành;

-Đề cử quyền tổng bí thư , từ chỗ tổng bí thư không có/ bị bắt;

-Chuyển địa điểm trung ương ra Bắc, không ở Sài Gòn như trước.

Tất cả đều từ trong sự sáng tạo tư duy và sáng tạo hành đông của đ/c Phan Đăng Lưu, không biết bàn với ai và cấm chỉ không được lộ ra cho những đ/c không có chức trách. Phương thức xử lý này đã giải thoát về mặt tổ chức Đảng , nhưng tự đẩy cá nhân đ/c vào chỗ bị tù đầy tra tấn dã man và kết thúc là tử hình. Đ/c ngang nhiên nhận lấy tình cảnh nêu trên, khi từ chối tổng bí thư: “Tôi biết đi vào đấy sớm muộn rồi cũng bị địch bắt, nhưng nhất thiết phải vào với đồng bào ,đồng chí”

Đây là một nhóm phương thức xử lý, tràn đầy phẩm chất anh hùng NHÂN-TRÍ –DŨNG. Đây chỉ là một phen trong nhiều phen trong cuộc đời của đ/c Phan Đăng Lưu , với 18 năm hoạt động cách mạng và 39 năm dương thế.

Nói chung vở Hừng đông đã thể hiện được nhân vật Phan Đăng Lưu với phẩm chất trên, trong một thời kỳ cách mạng hừng đông.

Sau đây là một số cảnh xử lý khéo, sáng tạo, gây ấn tượng tốt.

1.Tiểu cảnh sự hiểu lầm của bà Danh (vợ đ/c Lưu)

Đ/c về quê, đang họp bí mật thì có tin địch, mọi người phân tán, riêng đ/c Lưu và môt nữ đ/c trẻ được giao ở lại đóng vai đôi người yêu đang tâm sự. Chẳng may bà Lưu trông thấy. Đương nhiên là căng thẳng to giữa vợ chồng đ/c Lưu, giữa bà Lưu và nữ đ/c trẻ. May quá , mọi người trở về cuộc họp, họ đều là người thân của gia đình, những người có uy tín như thầy Trần Văn Tăng (giáo viên trường huyện), thầy Trần Phú , thầy Thanh. Mọi người hiểu ra, cười và nói rõ đây là màn kịch đóng giả. Bà Lưu nhận ngay ra sự hiểu lầm của mình. Sự thắt nút khá chặt, nhưng khi mở nút cũng đủ bung ra, không khí sân khấu nhẹ hẳn đi.

2.Tiểu cảnh cụ Phan Bội Châu trên thuyền Sông Hương

Hình tượng cụ Phan rất ấn tượng và rất tiêu biểu với khăn xếp , áo the đen, đôi kính mắt to, hàm râu quai nón rậm. Môi trường chọn cũng rất điển hình là câu cá trên thuyền Sông Hương.

Với tiểu cảnh gặp đ/c Phan Đăng Lưu và cụ Đào Duy Anh , cụ Phan thể hiện rất sắc nét phẩm chất “Ông già bến Ngự”. Vấn đề đối thoại cụ Đào đặt ra rất có “tính vấn đề”: thỉnh vấn cụ Phan về đ/c Nguyễn Ái Quốc; liên quan là, xác định các nhân vật trong câu sấm phổ biến ở xứ Nghệ đương thời “Đông thành sinh thánh, Nam Đường sinh tướng”. Thẳng thắn và lão trượng , cụ Phan đánh giá cao đ/c Nguyễn Ái quốc.

3.Tiểu cảnh hội nghị ở Tân Hương

Sáng tạo ở đây là hội nghị họp dưới màn che là buổi hát cải lương.Tôi chưa đọc ở sách báo nào viết hội nghị này mượn vỏ cải lương, nhưng tin được và cảm thấy thú vị. Ở xứ cải lương, họp bí mật đông người thì ngụy trang cải lương là hợp quá, vả lại như vậy sinh động, thay vì cho giơ tay xin phép và đứng lên ngồi xuống, là đàn hát. Có thể chấm cho đạo diễn Trung Kiên một điểm 10 sáng tạo.

Về nội dung cuộc họp, điểm nhấn mạnh rất đúng, hợp lý là tranh cãi gay gắt với đ/c Lưu về việc hoãn khỡi nghĩa. Thực tế đã diễn ra như vậy. Trên sân khấu, thậm chí có một đ/c đã nói kháy đ/c Lưu, “do không bị giặc tàn sát gia đình nên chủ trương hoãn”. Đ/c bị chặn đứng , thông cảm với tình cảm thiêng liêng trên đ/c im lặng. Im lặng là hợp tình thế, nhưng nhanh nhẹn, đ/c chuyển sang nguyên tắc tổ chức: phải có lệnh của Trung ương. Hội nghị đồng tình.

5.Tiểu cảnh hội nghị VII ở Bắc Ninh

Điểm nhấn của hội nghị là sự kiện đ/c Lưu giao lại nhiệm vụ tổng bí thư cho đ/c Đặng Xuân Khu , lúc bấy giờ mới là xứ ủy viên Bắc Kỳ, còn mình thì sẵn sàng đi vào chốn tù đày, tra tấn và tử hình. Đây là một phẩm chất rất tốt đẹp của nhưng người cộng sản tiền bối, tất cả vì Đảng và Tô quốc, kể cả phải đánh đổi tính mệnh của mình. Có những tấm gương như thế mới có thành công đương thời và từ đó dẫn đến những chiến quả vô giá mà ngày nay chúng ta được tận hưởng: độc lập- hòa bình -thống nhất

*

Tóm lại, vở cải lương Hừng đông là một thành công lớn , đã đem lại cho khán giả những cảm thụ thẩm mỹ cao cả, về một giai đoạn lịch sử cách mạng bi tráng, mà nhân vật điển hình là một trí thức cách mạng uyên thâm, thông minh, sáng tạo, thân thương- đồng chí Phan Đăng Lưu.

Thành công của vở Hừng đông đã được bộc lộ một phần ở công chúng khán giả mà chúng tôi được chứng kiến là đêm 7-1-2015 tai rạp Hồng Hà (Hà Nội). Người xem chiếm đầy tất cả các hàng ghế, thái độ văn minh , lịch sử và đồng cảm, cổ vũ diễn viên, nhiều tràng vỗ tay tán thưởng vang lên cuối những lớp diễn và câu ca xúc động.

Xin bày tỏ lời cám ơn tất cả đoàn đã có công lao cho Hừng đông:

-Tác giả kịch bản: PGS. TS Nguyễn Thế Kỷ,

-Tác giả chuyển thể: Hoàng Song Viêt.,

-Đạo diễn: NSUT Triệu Trung Kiên,

-Thiết kế mỹ thuật: Họa sỹ Doãn Bằng,

-Biên đạo múa: Quốc Tuấn,

-Thiết kế và thực hiện phục trang: nhà may Minh Hùng,

-Đoàn 1, nhà hát cải lương Việt Nam, trong đó nhiều nghệ sỹ xuất sắc: NS Quang Khải (vai Phan Đăng Lưu), NS Thu Hiền (vai bà Lưu), NS Như Quỳnh (vai Minh Khai),…và nhiều nghệ sỹ nữa.

Cuối cùng, chúng tôi mong muốn tác giả kịch bản và đạo diễn suy nghĩ lại và điều chính màn khai từ. Ý tưởng của màn này tốt: bày tỏ lòng tri ân cùa các thế hệ ngày nay, nhất là lớp trẻ, đối với các bậc tiền bối đã hy sinh tất cả cuộc đời, niềm vui, hạnh phúc và tính mạng của mình để đem lại cho ngày nay những giá trị cao quý là độc lập-tự do-thống nhất. Tuy nhiên, sự nghệ thuật hóa ý tưởng chính trị trên còn sượng, chưa chín, lại tốn kém nhiều thì giờ và tốn nhiều nhân vật. Đạo diễn là nhân vật ẩn mình, lại phải lộ hình trên sân khâu hai đợt để diễn giảng. Cùng với khai từ phải kể đến bế từ nữa chứ. Cần cố gắng chuyển hóa ý tưởng đẹp thành nghệ thuật đep, một cách nghệ thuật. Công chúng ngày nay đủ tinh nhạy để biết sân kháu muốn nói gì với họ.

Bình luận ({{total}})

{{item.Body}}

{{item.Title}} - {{item.CreatedDate}} | Trả lời

{{sitem.Title}} - {{sitem.CreatedDate}}

Viết bình luận

Bạn đọc vui lòng gõ chữ có dấu, góp ý có tính văn hóa, xây dựng và chịu trách nhiệm về ý kiến của mình. Nội dung góp ý của bạn đọc được đăng tải là do Ban Biên tập tôn trọng dư luận xã hội, nhưng đó không phải là quan điểm của Tạp chí điện tử Văn hiến Việt Nam.

Nội dung

Họ tên

Email

Điện thoại

 

{{item.Title}}
  • Bình luận mới
  • Bài đọc nhiều
{{item.Title}}